Is a Free Society Stable?
by Milton Friedman - Tuesday, March 27, 2018
Editor’s note: This essay by Milton Friedman originally appeared in the “New Individualist Review” in 1962.
PG Thu Phap Gia dịch Mar. 29, 2018
Lời tòa soạn: Tiểu luận này của Milton Friedman đăng lần đầu trong “New Individualist Review” vào năm 1962.
Tất cả chúng ta đều quen thói chấp nhận một hiện trạng chính trị như thể nó đã là "tự nó có vậy rồi” hay "bình thường" rồi mà thiếu viễn kiến cần thiết do bởi tính chuyên chế của hiện trạng lấn át mạnh quá. Vì thế đôi khi ta cũng nên cố định tâm nhìn lại vào sự vụ với bối cảnh mở rộng hơn. Nếu thế, ta sẽ thấy nếu có một cái gì gọi là đang tiến tới một xã hội tự do thì quả là một chuyện vô cùng hiếm. Xét trong khoảng ngắn của lịch sử thế giới cận đại, thử hỏi có bất cứ điều gì gọi là đang tiến tới những cái chúng ta vẫn thường gọi là một xã hội tự do, có mặt trên bất kỳ phần nào nơi nào đáng kể của thế giới chưa? Và ngay trong khoảng thời ấy, như lúc này chẳng hạn, phần lớn nhân loại vẫn sống dưới những chế độ mà không một chiều kích nào của trí tưởng cho phép ta gọi là tự do được.
Quan sát thực nghiệm ngẫu nhiên này đưa ta đến một câu hỏi rằng có phải xã hội tự do không được xem như là một hệ thống trong tình trạng một thế giới luôn thay đổi. Nếu đem cái nhìn lịch sử thuần túy thì ta có thể cho đó là chuyện bình thường, theo nghĩa trung dung, bởi thuộc tính của nhân loại là bạo ngược và chuyên chế độc tài.
Còn ngoài ra, có lẽ đấy là trạng thái thăng bằng do xã hội tự nảy sinh ra trong mối tương quan giữa người với người. Có lẽ một trạng huống thăng hoa cao tột nào đó ắt phải từng hiện diện nhằm biện giải là có một xã hội tự do khả dĩ. Và có lẽ trong hoàn cảnh đặc dị đó, sự hiện diện đó như thể một lời giải thỏa đáng cho cái tự do ngẫu nhiên hiếm hoi tự thân xuất lộ đầy vẻ mong manh tạm bợ đến nỗi cái xã hội mà tất cả chúng ta tin là có đó sẽ không được duy trì được lâu dù cho đã đạt được rồi.
Chủ đề này, tất nhiên, cũng đã từng được thảo luận nhiều trong lĩnh vực văn chương. Trong pho sách bổ ích Lectures on Law and Public Opinion in the Nineteenth Century, được viết hồi cuối thế kỷ XIX, A. V. Dicey cũng đã bàn đến một câu hỏi tương tự như thế. Ông nêu thắc mắc, vào cuối thế kỷ XIX, sự tình thế nào đã dẫn đến diễn biến dường như gây chuyển biến trong công chúng Anh quốc khiến họ lìa xa học thuyết tự do và hướng đến tinh thần đại chúng, ngay cả trước khi xảy ra sự thay đổi này, khuynh hướng vụ vào thiểu số và tự do phóng nhiệm đã từng đạt được một trạng thái tựa như một đợt cao trào, một thời đã từng quyến rũ được ý kiến đại chúng Anh và có vẻ như nó đã tạo ra những thành quả mà giới xướng xuất đã hứa hẹn với các hình thái như mở rộng hoạt động kinh tế, gia tăng mức sống và những điều tương tự?
Như ta vừa gợi lại ở trên, Dicey đã ghi nhận sự đổi chiều của ý kiến công chúng Anh, rời bỏ khỏi chủ nghĩa cá nhân và hướng đến tinh thần đại chúng vào khoảng năm 1870-90. Để trả lời, Dicey dùng cách lật ngược câu hỏi, và cho rằng câu hỏi ban đầu là một câu hỏi không thông minh. Phải nói rằng câu hỏi thích đáng không phải là tại sao người ta quay lưng lại với chủ nghĩa cá nhân để đi theo tinh thần đại chúng, mà là họ đã bị khuyến dụ thế nào, khuyến dụ những gì để có thể chấp nhận cái khái niệm vụ vào chủ nghĩa cá nhân kỳ quặc hồi ban đầu như vậy. Ông tiếp, tranh biện về thế nào là một xã hội tự do, là một cuộc tranh biện vô cùng tinh tế và không dễ dàng chút nào. Với mỗi luận điểm, nó tùy thuộc vào tác động của chính sách theo sau đó một cách gián tiếp hơn là trực tiếp. Với những ai quan tâm đến việc khắc phục, cứu vãn những tác ác trong xã hội, như mọi người thường phản ứng tự nhiên là bảo "chúng ta hãy làm một cái gì đó về chuyện đó đi", ở đây chữ "chúng ta" trong đa phần trường hợp được hiểu theo nghĩa "Chính quyền", và rồi diễn biến tự nhiên theo đó là thông qua một đạo luật. Ở đây có một lập luận rằng có thể việc cố cứu chữa cái ác cá biệt này bằng cách mở rộng quyền hạn của chính quyền sẽ đem lại những tác động gián tiếp mà hậu quả chung là có thể tệ hơn nhiều so với bất kỳ lợi ích trực tiếp nào xuất phát từ yêu cầu đưa ra … là một lý luận khá phức tạp. Và đây chính là loại lập luận dựa trên lập trường duy trì một xã hội tự do phóng nhiệm.
Nếu nhìn vào từng việc ác khi nó phát sinh, nhìn ngay vào chính nó, hầu như ai cũng luôn có xu hướng khởi lên trong lòng thôi thúc mạnh mẽ phải ra tay làm một điều gì đó để ngăn chận. Điều đó hợp lý bởi các hiệu ứng trực quan và rõ ràng trước cái ác, trong khi những ảnh hưởng gián tiếp khi ra tay làm thì chưa xảy đến và lắt léo khó nhận ra, thêm nữa việc làm này có xu hướng tập trung quyền vào một nhóm người có cùng chung lợi thế mạnh, cùng hậu thuẫn một biện pháp cụ thể, trong khi những kẻ đối đích thì phân tán. Có thể trưng ra nhiều ví dụ này tới ví dụ khác theo ý này. Thật vậy, tôi cho rằng đúng là hầu hết những ngụy biện thô thiển về các chính sách kinh tế đều bắt nguồn từ việc bỏ lơ không xem xét kỹ những ảnh hưởng gián tiếp của các chính sách đó.
Biểu thuế là một ví dụ. Những quyền lợi được gán cho là do thuế quan đem lại là rõ minh bạch. Khi áp thuế, thì một nhóm người với tên tuổi hẳn hòi được lên danh sách đàng hoàng, có vẻ như được hưởng lợi theo như chặng đầu. Chặng kế là mối hại do thuế gây ra đối với họ, những người nêu tên mà họ không biết và chính họ cũng không chắc gì đã có ý thức mình đang bị hoặc sẽ bị tác hại thế nào. Mức thuế quan gây thiệt nhiều nhất cho những người có tay nghề thiện xảo trong sản xuất ngành hàng xuất cảng, vì họ phải trả phí cho các hàng nhập cảng vốn không bị áp thuế khi nhập. Với thuế quan có hiệu lực, ngành công nghiệp xuất cảng tiềm năng có lẽ không sao hiện diện được, và sẽ chẳng ai biết anh đã từng cống hiến trong đó hoặc chẳng biết anh là ai. Việc gây hại gián tiếp đối với người tiêu thụ thường thông qua việc phân phối nguồn hàng không hiệu quả, giá thành bị đẩy cao hơn dẫn tới việc hàng bị phân tán mỏng ra khắp xã hội. Với cái nhìn điển hình sơ qua về thuế quan như thế dường như đã khá rõ. Và điều này càng đúng khi xem hết vụ kiện này tới vụ kiện khác.
Dường như, xu hướng mọi người tự nguyện tham gia vào sự vận hành của bộ máy nhà nước trong các trưng dẫn cụ thể -và đây là lập luận của Dicey- có thể chỉ được bù đắp lại bởi cái yếu tính bàng quan của quần chúng (đứng ngoài, không can thiệp), nhìn chung, yếu tính đó được số đông chấp nhận rộng rãi, nó như một thứ thỏa thuận bất thành văn rằng cộng đồng sẽ không chấp nhận bất kỳ ai muốn chống lại những gì một tầng lớp đa số đang vận hành. Và, theo Dicey, điều thực sự đáng kinh ngạc kỳ lạ là trong một thời gian đằng đẵng mấy thập niên, một thứ đồng thuận phổ biến rộng rãi như thế đã bão hòa ở Anh, hảo cảm với nguyên tắc chung không can thiệp và tự do phóng nhiệm cho dù có cố dẹp bỏ khuynh hướng thả nổi khi thông qua luật lệ cho những vụ tố tụng. Ngay khi thỏa thuận bất thành văn này đã thoái trào đi nữa nó vẫn còn cho thấy sự hiện diện chưa phai mờ của một bầu khí ý kiến chung chấp nhận sự can thiệp cụ thể của chính quyền.
Lập luận của Dicey càng được gia cường bởi sự không cân xứng giữa một đằng là sự chuyển hướng sang chủ nghĩa cá nhân và một đằng là chuyển hướng từ bỏ nó. Ở phần trên, tôi có nói tới những gì gọi là tính chuyên chế của hiện trạng chính trị. Bất cứ ai muốn thấy sự bạo ngược ấy nó hung hiểm như thế nào, tôi tin rằng, tốt hơn cả là đọc cuốn sách của Dicey. Khi đọc nó, anh sẽ khám phá ra rằng ông quả là một hành giả mang tinh thần đại chúng cực độ và phong phú biết dường nào, thẩm định được qua các loại tiêu chuẩn ông viết dành cho hành vi của chính quyền để thấy tính minh bạch và thích đáng với Dicey ra sao khi ông đặt bút viết những bài luận thuyết. Khi thảo luận các loại chủ đề này, có một xu hướng luôn chiếm ưu thế đó là người ta thường chịu thừa nhận những gì được cho là hợp lý, hay giả định rằng nó là hoàn toàn đúng, hợp lý trước đã, còn chuyện tranh luận tranh cãi bị đẩy xuống hàng thứ yếu. Xu hướng đó còn cho thấy là cái trớn ấy của nó rất khó bị đảo ngược hay dịch chuyển theo một hướng nào khác. Nguồn không đối xứng thứ hai là tình trạng tiến thoái lưỡng nan nói chung khi đối mặt với tính cách tự do: chịu đựng những kẻ cố chấp. Niềm xác tín vào chủ nghĩa cá nhân còn phải gồm cả việc thành tín vào những kẻ cố chấp. Nó bao gồm niềm tin rằng xã hội chỉ có giá trị đáng để bảo vệ nếu giá trị đó là một trong những chỗ dựa mà chúng ta cậy vào để thu phục chứ không phải để cưỡng bức, thêm nữa chúng ta còn phải bảo vệ quyền tự do tranh luận nơi những phần tử có khả năng sẽ gây xói lở cho chính hệ thống xã hội nữa. Nếu một người lìa bỏ xã hội tự do, những người có quyền lực trong một xã hội tập thể sẽ không ngần ngại sử dụng vũ lực ngăn sự thay đổi đó. Trong hoàn cảnh như vậy để đạt được một cuộc cách mạng có thể chuyển đổi một xã hội độc tài hoặc vụ vào tập thể sang một xã hội vụ vào cá nhân sẽ khó khăn hơn là làm ngược lại. Với quan điểm dùng vũ lực có thể làm được việc theo hướng đem lại cho xã hội tự do một hệ thống không bền, đây chắc chắn là một trong những thế mạnh đáng kể nhất trong lập luận chung của Dicey.
Có lẽ lý luận nổi tiếng nhất của người Marxian là cáo buộc sự bất ổn của một doanh nghiệp tự do hay xã hội tư bản. Marx lập luận rằng trong hình thái tư bản, vốn có có xu hướng lịch sử tiềm tàng sẽ dẫn nó tới sự hư hoại. Như bạn đã biết, ông tiên đoán rằng khi nó phát triển, tư bản sẽ phân chia xã hội thành những giai cấp giàu, giai cấp quần chúng nghèo đói bị bóc lột, giai cấp trung lưu bị nuốt chửng và rồi nó gây ra tỷ suất lợi nhuận suy giảm. Ông tiên đoán sau cùng sẽ xảy ra một cuộc đấu tranh giai cấp, trong đó giai cấp "bị bóc lột" tức giai cấp vô sản, sẽ nắm quyền.
Ít nhất phân tích của Marx cũng có phần được coi là một phân tích khoa học, cố gắng lấy trích ra các giả thiết có thể lấy được nhằm dùng vào việc dự đoán các hệ quả. Nhưng các điều ông đoán đều sai mọi phương diện; không hề có xảy ra những hệ quả chính mà ông đã đoán. Thay vì có gia tăng sự phân chia giai cấp, thì lại có xu hướng giảm các cách ngăn giữa các giai cấp. Thay vì giai cấp trung lưu bị xóa sổ, thì lại có xu hướng –nếu có thể nói như vậy- gia tăng bành trướng của tầng lớp trung lưu nơi hai giai cấp đối nghịch giàu nghèo. Thay vì quần chúng bị bần cùng hóa, thì đã có sự gia tăng mức sống cực lớn của quần chúng mà lịch sử còn ghi nhận. Vậy nên chúng ta buộc phải chối bỏ lý thuyết của Marx như chính nó đã bị bác bỏ.
Lý thuyết Marx thiếu hiệu lực không có nghĩa là nó bị coi rẻ. Nó có tầm quan trọng khá lớn trong việc dẫn dắt, nếu không phải là đa số, thì cũng nhiều người thuộc các giai tầng trí thức và chính giới cai trị trong việc chú ý tới các khuynh hướng của mọi loại tiên đoán mà Marx gọi là điều không thể tránh được, qua đó đưa họ đến một lối diễn dịch bằng những thuật ngữ khác khi nói tới những gì đã diễn ra mà vốn không như họ đã từng nghĩ. Có lẽ ví dụ nổi bật nhất là về một mức độ được giới trí thức cũng như quần chúng nói chung thừa nhận rằng là có sự phát triển của một hình thái xã hội tư bản trong đó nó gia tăng tập trung quyền lực công nghiệp và tăng mức độ độc quyền. Dù quan điểm này ít nhiều phản ánh sự nhầm lẫn giữa những thay đổi về quy mô tuyệt đối với quy mô tương đối, nhưng phần nào tôi nghĩ nó được tạo ra bởi trên thực tế có nhiều người bảo nhau rằng đây là điều được Marx trông chờ. Tôi không có ý gán riêng quan điểm này vô cho những người ảnh hưởng học thuyết của Marx không thôi. Nhưng tôi nghĩ rằng trong trường hợp này và các trường hợp khác nữa, lập luận của người theo Marx đã gián tiếp ảnh hưởng đến các nếp suy nghĩ của nhiều người, trong đó có cả người tự coi họ là kẻ chống Marxian. Thật vậy, bằng cách này hay cách khác, các ý tưởng đó đã gây hiệu quả nhất định khi nó không còn kèm cái mác Marxian nữa. Theo nghĩa này, ý tưởng của Marx có tầm quan trọng tri thức không nhỏ, cho dù những phân tích khoa học và những tiên đoán của ông đều bị chỏi ngược lại với thực nghiệm.
Thời gian gần đây, Joseph Schumpeter đã đưa ra một lập luận tinh tế, thông minh và thỏa đáng hơn để bảo vệ về bản chất các đúc kết của Marx. Thái độ của Schumpeter đối với Marx khá thú vị. Ông đã chứng minh rằng Marx đã sai lầm trên mọi bình diện riêng biệt, nhưng vẫn tiếp tục vừa đồng tình với những luận điểm trong kết luận của Marx vừa cố lập luận rằng Marx là một người tuyệt vời. Trong khi quan điểm của Marx là hình thái tư bản sẽ tự huỷ hoại mình bởi nó thất bại, thì quan điểm của Schumpeter là tư bản sẽ tự huỷ hoại những gì nó đã làm nên. Schumpeter tin rằng các doanh nghiệp độc quyền và có quy mô lớn sẽ có lợi thế thực sự trong việc thúc đẩy tiến bộ và tăng trưởng của công nghệ. Từ những lợi thế này họ sẽ có vốn lợi thế cạnh tranh vô song trên đấu trường kinh tế. Ông cho rằng thành công của tư bản do nhờ vào sự tăng trưởng của các đại doanh nghiệp cùng với sự lan rộng của điều gì tạm gọi là bán độc quyền khắp lĩnh vực công nghiệp. Đến lượt mình, ông nghĩ rằng sự phát triển này có xu hướng lột xác các doanh nhân thành ra các quan chức. Các tổ chức một khi đã lớn mạnh thường chả khác gì nhau cho dù đó là chính quyền hay tư nhân. Ông tin rằng chắc chắn sẽ có hố tách biệt ngày càng tăng giữa giới chủ thượng tầng của doanh nghiệp với các cá nhân đang nắm những vị trí quan yếu trong việc điều hành doanh nghiệp. Những cá nhân như thế dễ khiến được làm cao giá về mặt hiệu suất kỹ thuật và dễ trở nên thích nghi với một loại hình tổ chức xã hội dân sự. Thêm vào đó, quá trình này sẽ tạo ra các loại hình kỹ xảo trong tầng lớp ưu tú trong quản lý điều hành, là những tính vốn không thể thiếu để có được một hình thái xã hội đại chúng hoặc xã hội do chính quyền kiểm soát. Schumpeter tin rằng, với sự phát triển của tầng lớp ưu tú thư lại, với khuynh hướng đặt trọng tâm ngày càng lớn hơn vào an ninh, ổn định và chấp nhận sự tập quyền, thể nào cũng sinh ra xu hướng tạo một bầu khí ý kiến thuận lợi cho việc chuyển đổi sang hình thái đoàn ngũ hóa và tập quyền hóa không thể khác được.
Quan điểm mà Schumpeter trình bày có nhiều điểm tương đồng với những gì mà Burnham đã gọi là cuộc cách mạng quản lý điều hành dù luận điểm cuả hai người không hẳn y như nhau. Phân tích của Schumpeter lại có nhiều điểm chung với những nét cá biệt nơi những phân tích của Veblen thế nào về hệ định giá giữa vai trò của các doanh nhân và kỹ sư, giữa "kinh doanh" và "công nghiệp". Ngoài ra có các khác biệt lớn khác. Veblen thì thấy kỹ sư là nguồn lực sản xuất, là thành tố của xã hội, còn doanh nhân là lực lượng phá hoại, là hoại tố. Schumpeter, nếu có gọi là nhìn, thì lại thấy vấn đề theo cách khác. Ông thấy doanh nhân như là nguồn lực sáng tạo cho xã hội và kỹ sư giản dị chỉ là người vú em của mọi người. Còn tôi thì cho rằng hai phân tích có nhiều điểm chung về mặt xác tín rằng quyền lực có xu hướng chuyển đổi từ chỗ này sang chỗ khác.
Với mình, tôi phải thú thực là dù thấy những nét thu hút nơi phân tích của Schumpeter đầy hấp dẫn thông tuệ, thế nhưng tôi không đồng tình với các luận điểm của ông. Tôi cảm thấy ý ông nhuốm ít nhiều thiên kiến mà nhiều người mắc phải, đó là xu hướng quá chú trọng đến cách đối lập giữa lớn với nhỏ, ít với nhiều, xu hướng đề cao công trạng theo hạn độ quy mô mà không nhận ra thành tựu nơi một lượng lớn những cá nhân nhỏ lẻ miệt mài thao tác trong biết bao công việc đa dạng khác. Cho đến nay không khó gì để thẩm định rằng, chưa hề có nơi nào việc nào trên thực tế chứng tỏ có nảy sinh xu hướng gia cường sự tập quyền trong phạm vi kinh tế nơi các đại doanh nghiệp tư nhân thư lại. Cố nhiên, có một số đại doanh nghiệp mọc thêm lên nhưng các doanh nghiệp nhỏ cũng tăng thêm nhiều chóng mặt. Điều gì sẽ xảy đến trong nước nếu chỉ xét riêng việc các doanh nghiệp lớn có xu hướng tập trung vào lĩnh vực truyền thông và chế tác. Dạng hình công nghiệp này đang có xu hướng chứng tỏ chỉ chiếm được một thị phần ít nhiều bất trắc trong phạm vi kinh tế tổng thể. Các tiểu doanh nghiệp có xu hướng tập trung vào nông nghiệp và dịch vụ. Nông nghiệp đã không còn chiếm vị trí quan trọng và nhiều nông doanh ngày một suy vi, trong khi ngành công nghiệp dịch vụ đã vươn lên điền thế cả ở vai trò lẫn lượng số. Nếu gạt bỏ yếu tố chính quyền sang một bên như luận điểm của Schumpeter yêu cầu, cho đến nay ta có thể thẩm định qua những gì đã hiển hiện, đó là dường như chẳng có lấy một xu hướng nhất định nổi bật trong mảng hoạt động kinh tế khả dĩ xúc tiến bất kỳ tỷ lệ phần trăm nào giúp doanh nghiệp phát triển. Chuyện có xảy ra thực, là các tiểu lẫn đại doanh nghiệp đã tăng trưởng nhiều về hạn độ, tầm vóc đến nỗi những gì mà nay chúng ta gọi là doanh nghiệp nhỏ thực ra nó đã được xem như lớn nhiều theo các tiêu chuẩn trước đây. Dẫu vậy, không nghi ngờ gì nữa, luận án Schumpeter đã phát triển những chiều kích tinh tế và đa chiều rất xứng với sự quan tâm nghiêm túc.
Dường như tôi còn có một hướng nhìn khác, đó là một cái nhìn khác với lập trường cho rằng hình thái tư bản có xu hướng tự hoại do bởi những thành tựu nó đã làm được. cái nhìn này tôi được gợi ra từ một thực tiễn nơi Vương quốc Anh, nơi khả dĩ cung cấp thí nghiệm trường tốt nhất cho nhiều thế lực cai trị. Nó liên đới đến thái độ của đại đa số công chúng với pháp luật và việc tuân thủ luật pháp. Anh có tiếng đáng nể và khác thường với việc dân chúng tuân thủ nghiêm tuân luật pháp. Không phải nơi nào cũng được như vậy. Vào cuối thế kỷ XIX và trước nữa, người Anh lại có một xú danh khác, đó là một xứ sở của những người bất tuân luật pháp hoặc hầu như là một nơi không có luật pháp, một đất nước của bọn buôn lậu, một nước bị nạn tham nhũng và vô năng hoành hành, nơi chẳng ai hy vọng đạt được gì gì thông qua các cấp chính quyền.
Thật vậy, một trong những yếu tố khiến Bentham và những thành viên của thuyết phái Vị Lợi [Utilitarians] thiên về hướng phóng nhiệm (đây cũng là quan điểm được Dicey trình bày) là một sự thật hiển nhiên theo đó, nếu bạn muốn cứu chữa cái Ác trong xã hội, bạn không thể trông mong gì nơi chính quyền đương thời. Chính quyền đầy tham nhũng và vô dụng. Nó đã lộ rõ bộ mặt chuyên chế. Nó mang một vẻ gì hoàn toàn xa lạ so với kỳ vọng ban đầu khi nó được dựng lên. Lập thuyết căn cơ của Utilitarians hoặc bất kỳ thuyết lý nào khác cũng đều chuyên chú đến một hình thái tổng hòa các quyền lợi, dẫu vẫn còn chưa chặt chẽ, nhưng về nguyên tắc thì không hề dẫn tới tự do phóng nhiệm, mà đưa đến bất kỳ một loại hình tổ chức kinh tế nào được xem là tạo ra những thành quả tốt ngó thấy được bổ nghĩa thêm vào lợi ích tổng hòa. Tôi nghĩ rằng lý do chính mà những người theo Utilitarians có khuynh hướng ủng hộ tự do phóng nhiệm là bởi một thực tế hiển nhiên đó là chính quyền không đủ năng lực thi hành bất kỳ phận sự nào dù họ ý thức rõ những phận sự đó.
Dù với bất kỳ lý do nài nỉ nào đã được đệ ra đi nữa thì việc chuẩn thuận tự do phóng nhiệm đã để lại một số hệ lụy quan trọng. Một khi được thông qua, hình thái kích cầu kinh tế nhờ vào tham những hầu như đã bị loại bỏ. Rốt cuộc, khi quan chức chính quyền không còn quyền “cho”, thì chẳng ai cần hối lộ họ nữa. Và khi chính quyền không còn là nơi để trục lợi thì cái gốc tham nhũng từ nó khó tồn tại.
Xa hơn nữa, luật lệ được sinh ra có mặt ở khắp mọi nơi, và ở đây tôi có lại quá đơn giản hóa và phóng đại hóa vấn đề không, khi thấy rằng, luật lệ nhận được đồng thuận chung là chính đáng và thỏa đáng: luật chống trộm, cướp, giết người, vân vân. Ở đây sự thể rơi vào một trái khoáy hi hữu trong đó có tình huống mà y cứ theo nền tảng dựng luật thì chỉ rõ một việc là tội ác trong khi người làm việc đó, bằng vào góc độ cá nhân của anh ta thì anh ta không coi đó là tội phạm; hoặc xác định một hành vi là phạm pháp trong khi người làm điều đó với anh ta dường như là hợp lý. Tình huống kể sau có xu hướng gây giảm sự thượng tôn pháp luật. Một trong những hiệu ứng gián tiếp và không tính trước được của tự do phóng nhiệm là nó đã tạo ra ở Anh một phong khí tuân thủ và thượng tôn pháp luật với mức độ cao hơn nhiều so với trước đó. Có lẽ vẫn đang có những thế quyền khác đang vận hành theo hướng này, nhưng tôi tin rằng việc thiết lập tự do phóng nhiệm đã đặt nền móng cho một cuộc cách mạng dịch vụ dân sự trong những năm tháng còn lại của thế kỷ [PG chú: tác giả viết essay này năm 1962, tức còn khoảng 4 chục năm nữa mới hết thế kỷ XX]-việc thiết lập một dịch vụ dân sự được lọc ra căn cứ vào quá trình thi tuyển, năng lực chuyên môn và phẩm cách cá nhân. Bạn cũng có thể hòa mình vào quá trình ấy như vậy bởi giờ đây những thôi thúc người ta cố chen chân vô những chốn xấu hổ như vậy đã giảm rất nhiều kể từ khi quyền ban cho của chính quyền đã bị thu hẹp lại.
Theo cách đó, sự phát triển của tự do phóng nhiệm đã đặt nền móng cho tinh thần thượng tôn pháp luật, một mặt tạo được một dịch vụ dân sự tương đối trong sạch, thanh liêm và hiệu quả, mặt khác, cả hai chính là điều kiện tiên quyết cho một xã-hội-vì-số-đông vận hành. Để guồng máy đại chúng ấy chạy, dân chúng phải tuân thủ luật pháp và phải có một dịch vụ dân sự có năng lực và đảm nhiệm việc thực thi pháp luật. Sự thành công của tổ chức xã hội tư bản ở chỗ đã tạo ra những điều kiện tiên quyết cho một trào lưu chuyên tâm nhiều hơn tới quyền hạn can thiệp của nhà nước.
Quá trình vừa mô tả nhất định đang chạy theo hai cách. Một trào lưu thiên về một xã-hội-vì-số-đông đòi hỏi phải có chính quyền can thiệp vào cuộc sống hàng ngày, can thiệp vào tội phạm bằng những hành động thiết thực được nhiều bình thường chấp nhận là hoàn toàn hợp lý. Điều này có nguy cơ gây giảm sự thượng tôn pháp luật và khơi dậy mầm mống tham nhũng nơi các quan chức nhà nước. Có thể, tôi nghĩ, có người dấy lên ít nhiều hồ nghi rằng quá trình này đã khởi động ở Anh quốc và đã vận hành được một khoảng hời gian dài. Mặc dù giờ đây, ở đó sự thượng tôn pháp luật vẫn còn lớn, nhưng hầu hết các nhà quan sát đều đồng ý rằng sự thượng tôn đó đã giảm đáng kể trong suốt hai hoặc ba mươi, rõ nhất là kể từ sau chiến tranh, như thể đó là một kết quả của một loại luật lệ mà người người đã bị buộc tuân theo. Thời ở Anh, có khi tôi đã nhận được hai nguồn thông tin chung chưng, đem lại những câu trả lời hoàn toàn khác nhau. Một là những người làm trong các Trường, Viện giáo dục, tất cả đều khá ngạc nhiên nếu ai có ý cho rằng bất kỳ công dân Anh nào cũng tránh né luật pháp, ngoại trừ các giao dịch liên quan đến việc giao dịch hối đoái từ đồng Bảng sang Đô la khi việc kiểm soát hối đoái có hiệu lực. Một chuyện nữa cũng vậy, xảy ra khi tôi tiếp xúc với những người trong các doanh nghiệp nhỏ. Họ thuật một câu chuyện hơi khác một tí, ấy là một chuyện khiến những gì tôi còn hồ nghi nay tiến gần đến chắc chắn hơn cả, đó là về mức độ của quy tắc được tôn trọng khi vi phạm, về chuyện né thuế và né các quy tắc hải quan; có một thống nhất chung giữa mọi người hoặc gần như thống nhất hết thảy đó là không ai hoặc hầu như không ai biểu lộ một phê phán thiện ác nào hết đối với buôn lậu, càng rõ hơn khi hắn buôn lậu một thứ gì đó vào một quốc gia nào khác chứ không phải vào Anh quốc.
Một xã hội không đồng lòng tự nguyện thượng tôn luật pháp đã làm giảm đi hiệu năng của một cộng đồng vận hành nhà nước tập quyền, xếp tự do xuống hàng thứ yếu. Xét về mặt tuân thủ pháp luật, tác động này là một cái gì có thể đảo lộn lại và chạy theo cả hai hướng. Đây là một thành tố chính cần được tính đến khi thẩm định sự bền chắc có thể được của một hệ xã hội tự do vận hành trên đường trường.
Tôi đã cố chú mục tới các thế lực cũng như làm nhiều cuộc tiếp xúc mà phần lớn người ta đều là bi quan về thang giá trị, theo đó, mọi người đưa ra lý do tại sao một xã hội tự do xem như không bền chắc, tại sao nên chuyển đổi sang một hệ xã-hội-vì-số-đông. Vậy nên ta chuyển sang quan sát một số xu hướng có thể hoạt động được theo hướng khác.
Những nguồn lực lớn nào khả dĩ vận hành và duy trì một xã hội tự do? Một trong những nguồn mạnh chính là xu hướng mở rộng sự can thiệp kinh tế trong một phạm vi rộng lớn vùng miền để trực tiếp can dự minh bạch với quyền tự do chính trị và từ đó gây ý thức cho mọi người nhận ra được mối xung đột giữa hai mặt. Đây là dòng chảy những sự kiện diễn ra ở Anh thời sau chiến tranh cũng như ở nhiều nước khác. Tôi không cần phải lặp lại hay nói tới nói lui về chủ đề này nữa.
(còn tiếp, đang dịch ...)
Nguyên Văn:
Editor’s note: This essay by Milton Friedman originally appeared in the “New Individualist Review” in 1962.
There is a strong tendency for all of us to regard what is as if it were the “natural” or “normal” state of affairs, to lack perspective because of the tyranny of the status quo. It is, therefore, well, from time to time, to make a deliberate effort to look at things in a broader context. In such a context anything approaching a free society is an exceedingly rare event. Only during short intervals in man’s recorded history has there been anything approaching what we would call a free society in existence over any appreciable part of the globe. And even during such intervals, as at the moment, the greater part of mankind has lived under regimes that could by no stretch of the imagination be called free.
This casual empirical observation raises the question whether a free society may not be a system in unstable equilibrium. If one were to take a purely historical point of view, one would have to say that the normal, in the sense of average, state of mankind is a state of tyranny and despotism. Perhaps this is the equilibrium state of society that tends to arise in the relation of man to his fellows. Perhaps highly special circumstances must exist to render a free society possible. And perhaps these special circumstances, the existence of which account for the rare episodes of freedom, are themselves by their nature transitory so that the kind of society we all of us believe in is highly unlikely to be maintained even if once attained.
This problem has, of course, been extensively discussed in the literature. In his great book, Lectures on Law and Public Opinion in the Nineteenth Century, written at the end of the nineteenth century, A. V. Dicey discusses a very similar question. How was it, he asks, that toward the end of the nineteenth century there seemed to be a shift in English public opinion away from the doctrine of liberalism and toward collectivism, even though, just prior to the shift, individualism and laissez-faire were at something like their high tide, seeming to have captured English public opinion and seeming to be producing the results that their proponents had promised in the form of an expansion of economic activity, a rise in the standard of life, and the like?
As you may recall, Dicey dates the change in public opinion in Britain away from individualism and toward collectivism at about 1870–90. Dicey answers his question by essentially reversing it, saying that in its original form it may be a foolish question. Perhaps the relevant question is not why people turned away from individualism toward collectivism but how they were induced to accept the queer notion of individualism in the first place. The argument for a free society, he goes on to say, is a very subtle and sophisticated argument. At every point, it depends on the indirect rather than the direct effect of the policy followed. If one is concerned to remedy clear evils in a society, as everyone is, the natural reaction is to say, “let us do something about it,” with the “us” in this statement in a large number of cases be translated into the “government,” so the natural reaction is to pass a law. The argument that maybe the attempt to correct this particular evil by extending the hand of the government will have indirect effects whose aggregate consequences may be far worse than any direct benefits that flow from the action taken is a rather sophisticated argument. And yet this is the kind of argument that underlies a belief in a free or laissez-faire society.
If you look at each evil as it arises, in and of itself, there will almost always tend to be strong pressures to do something about it. This will be so because the direct effects are clear and obvious, while the indirect effects are remote and devious, and because there tends to be a concentrated group of people who have strong interests in favor of a particular measure whereas the opponents, like the indirect effects of the measure, are diffused. One can cite example after example along this line. Indeed I think it is true that most crude fallacies about economic policies derive from neglecting the indirect effects of those policies.
The tariff is one example. The benefits that are alleged to flow from a tariff are clear and obvious. If a tariff is imposed, a specified group of people, whose names can almost be listed, seem to be benefited in the first instance. The harm that is wrought by the tariff is borne by people whose names one does not know and who are unlikely themselves to know that they are or will be harmed. The tariff does most harm to people who have special capacities for producing the exports that would pay for the goods that would be imported in the absence of a tariff. With a tariff in effect, the potential export industry may never exist, and no one will ever know that he might have been employed in it or who would have been. The indirect harm to consumers via a more inefficient allocation of resources and higher prices for the resulting products is spread even more thinly through the society. Thus the case for a tariff seems quite clear on first glance. And this is true in case after case.
This natural tendency to engage in state action in specific instances can, it would seem, and this is Dicey’s argument, be offset only by a widespread general acceptance of a philosophy of noninterference, by a general presumption against undertaking any one of a large class of actions. And, says Dicey, what is really amazing and surprising is that for so long a period as a few decades, sufficiently widespread public opinion developed in Britain in favor of the general principle of nonintervention and laissez-faire as to overcome the natural tendency to pass a law for the particular cases. As soon as this general presumption weakened, it meant the emergence of a climate of opinion in favor of specific government intervention.
Dicey’s argument is enormously strengthened by an asymmetry between a shift toward individualism and a shift away from it. In the first place, there is what I have called the tyranny of the status quo. Anyone who wants to see how strong that tyranny is can do no better, I believe, than to read Dicey’s book now. On reading it he will discover how extreme and extensive a collectivist he is, as judged by the kinds of standards for governmental action that seemed obvious and appropriate to Dicey when he wrote his lectures. In discussing issues of this kind, the tendency always is to take what is for granted, to assume that it is perfectly all right and reasonable and that the problem to argue about is the next step. This tends to mean that movements in any one direction are difficult to reverse. A second source of asymmetry is the general dilemma that faces the liberal: tolerance of the intolerant. The belief in individualism includes the belief in tolerating the intolerant. It includes the belief that the society is only worth defending if it is one in which we resort to persuasion rather than to force and in which we defend freedom of discussion on the part of those who would undermine the system itself. If one departs from a free society, the people in power in a collectivist society will not hesitate to use force to keep it from being changed. Under such circumstances it is more difficult to achieve a revolution that would convert a totalitarian or collectivist society into an individualist society than it is to do the reverse. From the point of view of the forces that may work in the direction of rendering a free society an unstable system, this is certainly one of the most important strengths of Dicey’s general argument.
Perhaps the most famous argument alleging the instability of a free enterprise or capitalist society is the Marxian. Marx argued that there were inherent historical tendencies within a capitalist society that would tend to lead to its destruction. As you know, he predicted that as it developed, capitalism would produce a division of society into sharp classes, the impoverishment of the masses, the despoilment of the middle classes, and a declining rate of profit. He predicted that the combined result would be a class struggle in which the class of the “expropriated,” or the proletarian class, would assume power.
Marx’s analysis is at least in part to be regarded as a scientific analysis attempting to derive hypotheses that could be used to predict consequences that were likely to occur. His predictions have uniformly been wrong; none of the major consequences that he predicted has in fact occurred. Instead of a widening split among classes, there has tended to be a reduction of class barriers. Instead of a despoilment of the middle class, there has tended to be, if anything, an increase in the middle class relative to the extremes. Instead of the impoverishment of the masses, there has been the largest rise in the standard of life of the masses that history has ever seen. We must therefore reject his theory as having been disproved.
The lack of validity of Marx’s theory does not mean that it has been unimportant. It had the enormous importance of leading many, if not a majority, of the intellectual and ruling classes to regard tendencies of the kind he predicted as inevitable, thereby leading them to interpret what did go on in different terms than they otherwise would. Perhaps the most striking example has been the extent to which intellectuals and people in general have taken it for granted that the development of a capitalist society has meant an increased concentration of industrial power and an increase in the degree of monopoly. Although this view has largely reflected a confusion between changes in absolute size and changes in relative size, in part I think it was produced by the fact that this was something they were told to look for by Marx. I don’t mean to attribute this view solely to the Marxian influence. But I think that in this and other instances, the Marxian argument has indirectly affected the patterns of thinking of a great many people, including many who would regard themselves as strongly anti-Marxian. Indeed, in many ways the ideas have been most potent when they have lost their labels. In this way, Marx’s ideas had an enormous intellectual importance, even though his scientific analysis and predictions have all been contradicted by experience.
In more recent times, Joseph Schumpeter has offered a more subtle and intellectually more satisfactory defense of essentially the Marxian conclusion. Schumpeter’s attitude toward Marx is rather interesting. He demonstrates that Marx was wrong in every separate particular, yet proceeds both to accept the major import of his conclusions and to argue that Marx was a very great man. Whereas Marx’s view was that capitalism would destroy itself by its failure, Schumpeter’s view was that capitalism would destroy itself by its success. Schumpeter believed that large-scale enterprises and monopolies have real advantages in promoting technological progress and growth and that these advantages would give them a competitive edge in the economic struggle. The success of capitalism would therefore, he argued, be associated with a growth of very large enterprises and with the spread of something like semi-monopoly over the industrial scene. In its turn, he thought that this development would tend to convert businessmen into bureaucrats. Large organizations have much in common whether they are governmental or private. They inevitably, he believed, produced an increasing separation between the ultimate owners of the enterprises and the individuals who were in positions of importance in managing the enterprises. Such individuals are induced to place high values upon technical performance and to become adaptable to a kind of civil service socialist organization of society. In addition, this process would create the kind of skills in the managerial elite that would be necessary in order to have a collectivist or governmentally controlled society. The development of this bureaucratic elite, with its tendency to place greater and greater emphasis on security and stability and to accept centralized control, would tend, he believed, to have the effect of establishing a climate of opinion highly favorable to a shift to an explicitly socialized and centralized state.
The view that Schumpeter expressed has much in common with what Burnham labeled a managerial revolution although the two are not by any means the same. There is also much in common between Schumpeter’s analysis and the distinction that Veblen drew in his analysis of the price system between the roles of entrepreneurs and engineers, between “business” and “industry.” There are also large differences. Veblen saw the engineer as the productive force in the society, the entrepreneur as the destructive force. Schumpeter, if anything, saw matters the other way. He saw the entrepreneur as the creative force in society and the engineer as simply his handmaiden. But I think there is much in common between the two analyses with respect to the belief that power would tend to shift from the one to the other.
For myself, I must confess that while I find Schumpeter’s analysis intriguing and intellectually fascinating, I cannot accept his thesis. It seems to me to reflect in large part a widespread bias that emphasizes the large and few as opposed to the small and numerous, a tendency to see the merits of scale and not to recognize the merits of large numbers of separate people working in diverse activities. In any event, so far as one can judge, there has been no striking tendency in experience toward an increasing concentration of economic activity in large bureaucratic private enterprises. Some enormous enterprises have of course arisen. But there has also been a very rapid growth in small enterprises. What has happened in this country at least is that the large enterprises have tended to be concentrated in communication and manufacturing. These industries have tended to account for a roughly constant proportion of total economic activity. Small enterprises have tended to be concentrated in agriculture and services. Agriculture has declined in importance and in the number of enterprises, while the service industries have grown in both. If one leaves government aside, as Schumpeter’s thesis requires one to do, so far as one can judge from the evidence, there seems to have been no particularly consistent tendency for the fraction of economic activity that is carried on in any given percentage of the enterprises to have grown. What has happened is that small enterprises and big enterprises have both grown in scale, so that what we now call a small enterprise may be large by some earlier standard. However, the thesis that Schumpeter developed is certainly sophisticated and subtle and deserves serious attention.
There is another direction, it seems to me, in which there is a different kind of a tendency for capitalism to undermine itself by its own success. The tendency I have in mind can probably best be brought out by the experience of Great Britain, which tends to provide the best laboratory for many of these forces. It has to do with the attitude of the public at large toward law and toward law obedience. Britain has a wide and deserved reputation for the extraordinary obedience of its people to the law. It has not always been so. At the turn of the nineteenth century, and earlier, the British had a very different reputation as a nation of people who would obey no law or almost no law, a nation of smugglers, a nation in which corruption and inefficiency was rife, and in which one could not get very much done through governmental channels.
Indeed, one of the factors that led Bentham and the Utilitarians toward laissez-faire (this is a view that is also expressed by Dicey) was the self-evident truth that if you wanted to get evils corrected, you could not expect to do so through the government of the time. The government was corrupt and inefficient. It was clearly oppressive. It was something that had to be gotten out of the way as a first step to reform. The fundamental philosophy of the Utilitarians or any philosophy that puts its emphasis on some kind of a sum of utilities, however loose may be the expression, does not lead to laissez-faire in principle. It leads to whatever kind of organization of economic activity is thought to produce results that are regarded as good in the sense of adding to the sum total of utilities. I think the major reason the Utilitarians tended to be in favor of laissez-faire was the obvious fact that government was incompetent to perform any of the tasks they wanted to see performed.
Whatever the reason for its appeal, the adoption of laissez-faire had some important consequences. Once laissez-faire was adopted, the economic incentive for corruption was largely removed. After all, if governmental officials had no favors to grant, there was no need to bribe them. And if there was nothing to be gained from government, it could hardly be a source of corruption. Moreover, the laws that were left were for the most part, and again I am oversimplifying and exaggerating, laws that were widely accepted as proper and desirable: laws against theft, robbery, murder, and so on. This is in sharp contrast to a situation in which the legislative structure designates as crimes what people individually do not regard as crimes or makes it illegal for people to do what seems to them the sensible thing. The latter situation tends to reduce respect for the law. One of the unintended and indirect effects of laissez-faire was thus to establish a climate in Britain of a much greater degree of obedience and respect for the law than had existed earlier. Probably there were other forces at work in this development, but I believe that the establishment of laissez-faire laid the groundwork for a reform in the civil service in the latter part of the century—the establishment of a civil service chosen on the basis of examinations and merit and of professional competence. You could get that kind of development because the incentives to seek such places for purposes of exerting improper influence were greatly reduced when government had few favors to confer.
In these ways the development of laissez-faire laid the groundwork for a widespread respect for the law, on the one hand, and a relatively incorrupt, honest, and efficient civil service, on the other, both of which are essential preconditions for the operation of a collectivist society. In order for a collectivist society to operate, the people must obey the laws and there must be a civil service that can and will carry out the laws. The success of capitalism established these preconditions for a movement in the direction of much greater state intervention.
The process I have described obviously runs both ways. A movement in the direction of a collectivist society involves increased governmental intervention into the daily lives of people and the conversion into crimes of actions that are regarded by the ordinary person as entirely proper. These tend in turn to undermine respect for the law and to give incentives to corrupt state officials. There can, I think, be little doubt that this process has begun in Britain and has gone a substantial distance. Although respect for the law may still be greater than it is here, most observers would agree that respect for the law in Britain has gone down decidedly in the course of the last twenty or thirty years, certainly since the war, as a result of the kind of laws people have been asked to obey. On the occasions I have been in England, I have had access to two sources of information that generally yield quite different answers. One is people associated with academic institutions, all of whom are quite shocked at the idea that any British citizen might evade the law, except perhaps for transactions involving exchanging pounds for dollars when exchange control was in effect. It also happens that I had contact with people engaged in small businesses. They tell a rather different story, one that I suspect comes closer to being valid, about the extent to which regulations were honored in the breach and taxes and customs regulations evaded; the one thing that is uniform among people or almost uniform is that nobody or almost nobody has any moral repugnance to smuggling, certainly not when he is smuggling something into some country other than his own.
The erosion of the capital stock of willingness to obey the law reduces the capacity of a society to run a centralized state, to move away from freedom. This effect on law obedience is thus one that is reversible and runs in both directions. It is another major factor that needs to be taken into account in judging the likely stability of a free system in the long run.
I have been emphasizing forces and approaches that are mostly pessimistic in terms of our values in the sense that most of them are reasons why a free society is likely to be unstable and to change into a collectivist system. I should like therefore to turn to some of the tendencies that may operate in the other direction.
What are the sources of strength for a free society that may help to maintain it? One of the major sources of strength is the tendency for extension of economic intervention in a wide range of areas to interfere directly and clearly with political liberty and thus to make people aware of the conflict between the two. This has been the course of events in Great Britain after the war and in many other countries. I need not repeat or dwell on this point.
A second source of strength is one that has already been suggested by my comments on law obedience. In many ways perhaps the major hope for a free society is precisely that feature in a free society tha makes it so efficient and productive in its economic activity, namely, the ingenuity of millions of people, each of whom is trying to further his interests, in part by finding ways to get around state regulation. If I may refer to my own casual observation of Britain and France a few years after the war, the impression that I formed on the the basis of very little evidence but that seemed to me to be supported by further examination was that Britain at the time was being economically strangled by the law obedience of her citizens while France was being saved by the existence of the black market. The price system is a most effective and efficient system for organizing resources. As long as people try to make it operate, it can surmount a lot of problems. There is the famous story about the man who wrote a letter to Adam Smith saying that some policy or other was going to be the ruin of England. And Adam Smith, as I understand the story, wrote back and said, “Young man, there is a lot of ruin in a nation.”
This seems to me an important point. Once government embarks on intervention into and regulation of private activities, this establishes an incentive for large numbers of individuals to use their ingenuity to find ways to get around the government regulations. One result is that there appears to be a lot more regulation than there really is. Another is that the time and energy of government officials are increasingly taken up with the need to plug the holes in the regulations that the citizens are finding, creating, and exploiting. From this point of view, Parkinson’s Law about the growth of bureaucracy without a corresponding growth of output may be a favorable feature for the maintenance of a free society. An efficient governmental organization, not an inefficient one, is almost surely the greater threat to a free society. One of the virtues of a free society is precisely that the market tends to be a more efficient organizing principle than centralized direction. Centralized direction in this way means always having to fight something of a losing battle.
Very closely related to this point and perhaps only another aspect of it is the difference between the visibility of monopolistic action, whether governmental or private, and of actions through the market. When people are acting through the market, millions of people are engaging in activities in a variety of ways that are highly impersonal, not very well recognized, and almost none of which attracts attention. On the other hand, governmental actions, and this is equally true of actions by private monopolies, whether of labor or industry, tend to be conducted by persons who get into the headlines, to attract notice. I have often conducted the experiment of asking people to list the major industries in the United States. In many ways, the question is a foolish one because there is no clear definition of industry. Yet people have some concept of industry, and the interesting thing is that the result is always very similar. People always list those industries in which there is a high degree of concentration. They list the automobile industry, never the garment industry, although the garment industry is far larger by any economic measure than the automobile industry. I have never had anybody list the industry of providing domestic service, although it employs many more people than the steel industry. Estimates of importance are always biased in the direction of those industries that are monopolized or concentrated and so are in the hands of few firms. Everybody knows the names of the leading producers of automobiles. Few could list the leading producers of men’s and women’s clothing or of furniture, although these are both very large industries. So competition, working through the market, precisely because it is impersonal, anonymous, and works its way in devious methods, tends to be underestimated in importance; the kinds of personal activities that are associated with government, with monopoly, with trade unions, tend to be exaggerated in importance.
Because this kind of direct personal activity by large organizations, whether governmental or private, is visible, it tends to call attention to itself out of all proportion to its economic importance. The result is that the community tends to be awakened to the dangers arising from such activities and such concentration of power before they become so important that it is too late to do anything about them. This phenomenon is very clear for trade unions. Everybody has been reading in the newspapers about the negotiations in steel and has learned that there is a labor problem in the steel industry. The negotiations usually terminate in some kind of wage increase that is regarded as attributable to the union’s activities. In the postwar period, domestic servants have gotten larger wage increases without anyone engaging in large-scale negotiations without anyone’s knowing that negotiations were going on and without a single newspaper headline, except perhaps to record complaints about the problem of finding domestic servants. I think that trade unions have much monopoly power. But I think that the importance of trade unions is widely exaggerated, that they are nothing like as important in the allocation of labor or the determination of wage rates as they are supposed to be. They are not unimportant—perhaps 10 or 15 percent of the working force have wages now some 10 or 15 percent higher than they otherwise would be because of trade unions; the remaining 85 percent of the working class have wages something like 4 percent lower than they would otherwise be. This is appreciable and important, but it does not give unions the kind of power over the economy that would make it impossible to check their further rise.
The three major sources of strength I have suggested so far are the corroding effect of the extension of state activities and state intervention on attitudes toward the enforcement of the law and on the character of the civil service; the ingenuity of individuals in avoiding regulation; and the visibility of government action and of monopoly. Implicit in these is a fourth, namely, the general inefficiency in the operation of government.
These comments have been rather discursive. I have been attempting simply to list some of the forces at work tending to destroy a free society once established and tending to resist its destruction. I have left out of consideration the force that in some ways is our most important concern, namely, the force of ideas, of people’s attitudes about values and about the kind of social organization that they want. I have omitted this force because I have nothing to say about it that is not self-evident.
No very clear conclusion can be drawn from this examination of the forces adverse and favorable to a free society. The historical record suggests pessimism, but the analysis gives no strong basis for either great optimism or confirmed pessimism about the stability of a free society if it is given an opportunity to exist. One of the most important tasks for liberal scholars to undertake is to examine this issue more fully in the light of historical evidence in order that we may have a much better idea of what factors tend to promote and what factors to destroy a free society.
Credit: New Individualist Review 2 (Summer 1962): 3–10. Copyright © 1962 by Liberty Fund, Inc. Reprinted courtesy of the New Individualist Review and Liberty Fund, Inc.
by Milton Friedman - Tuesday, March 27, 2018
Editor’s note: This essay by Milton Friedman originally appeared in the “New Individualist Review” in 1962.
PG Thu Phap Gia dịch Mar. 29, 2018
Xã Hội Tự Do có bền không?
Lời tòa soạn: Tiểu luận này của Milton Friedman đăng lần đầu trong “New Individualist Review” vào năm 1962.
Tất cả chúng ta đều quen thói chấp nhận một hiện trạng chính trị như thể nó đã là "tự nó có vậy rồi” hay "bình thường" rồi mà thiếu viễn kiến cần thiết do bởi tính chuyên chế của hiện trạng lấn át mạnh quá. Vì thế đôi khi ta cũng nên cố định tâm nhìn lại vào sự vụ với bối cảnh mở rộng hơn. Nếu thế, ta sẽ thấy nếu có một cái gì gọi là đang tiến tới một xã hội tự do thì quả là một chuyện vô cùng hiếm. Xét trong khoảng ngắn của lịch sử thế giới cận đại, thử hỏi có bất cứ điều gì gọi là đang tiến tới những cái chúng ta vẫn thường gọi là một xã hội tự do, có mặt trên bất kỳ phần nào nơi nào đáng kể của thế giới chưa? Và ngay trong khoảng thời ấy, như lúc này chẳng hạn, phần lớn nhân loại vẫn sống dưới những chế độ mà không một chiều kích nào của trí tưởng cho phép ta gọi là tự do được.
Quan sát thực nghiệm ngẫu nhiên này đưa ta đến một câu hỏi rằng có phải xã hội tự do không được xem như là một hệ thống trong tình trạng một thế giới luôn thay đổi. Nếu đem cái nhìn lịch sử thuần túy thì ta có thể cho đó là chuyện bình thường, theo nghĩa trung dung, bởi thuộc tính của nhân loại là bạo ngược và chuyên chế độc tài.
Còn ngoài ra, có lẽ đấy là trạng thái thăng bằng do xã hội tự nảy sinh ra trong mối tương quan giữa người với người. Có lẽ một trạng huống thăng hoa cao tột nào đó ắt phải từng hiện diện nhằm biện giải là có một xã hội tự do khả dĩ. Và có lẽ trong hoàn cảnh đặc dị đó, sự hiện diện đó như thể một lời giải thỏa đáng cho cái tự do ngẫu nhiên hiếm hoi tự thân xuất lộ đầy vẻ mong manh tạm bợ đến nỗi cái xã hội mà tất cả chúng ta tin là có đó sẽ không được duy trì được lâu dù cho đã đạt được rồi.
Chủ đề này, tất nhiên, cũng đã từng được thảo luận nhiều trong lĩnh vực văn chương. Trong pho sách bổ ích Lectures on Law and Public Opinion in the Nineteenth Century, được viết hồi cuối thế kỷ XIX, A. V. Dicey cũng đã bàn đến một câu hỏi tương tự như thế. Ông nêu thắc mắc, vào cuối thế kỷ XIX, sự tình thế nào đã dẫn đến diễn biến dường như gây chuyển biến trong công chúng Anh quốc khiến họ lìa xa học thuyết tự do và hướng đến tinh thần đại chúng, ngay cả trước khi xảy ra sự thay đổi này, khuynh hướng vụ vào thiểu số và tự do phóng nhiệm đã từng đạt được một trạng thái tựa như một đợt cao trào, một thời đã từng quyến rũ được ý kiến đại chúng Anh và có vẻ như nó đã tạo ra những thành quả mà giới xướng xuất đã hứa hẹn với các hình thái như mở rộng hoạt động kinh tế, gia tăng mức sống và những điều tương tự?
Như ta vừa gợi lại ở trên, Dicey đã ghi nhận sự đổi chiều của ý kiến công chúng Anh, rời bỏ khỏi chủ nghĩa cá nhân và hướng đến tinh thần đại chúng vào khoảng năm 1870-90. Để trả lời, Dicey dùng cách lật ngược câu hỏi, và cho rằng câu hỏi ban đầu là một câu hỏi không thông minh. Phải nói rằng câu hỏi thích đáng không phải là tại sao người ta quay lưng lại với chủ nghĩa cá nhân để đi theo tinh thần đại chúng, mà là họ đã bị khuyến dụ thế nào, khuyến dụ những gì để có thể chấp nhận cái khái niệm vụ vào chủ nghĩa cá nhân kỳ quặc hồi ban đầu như vậy. Ông tiếp, tranh biện về thế nào là một xã hội tự do, là một cuộc tranh biện vô cùng tinh tế và không dễ dàng chút nào. Với mỗi luận điểm, nó tùy thuộc vào tác động của chính sách theo sau đó một cách gián tiếp hơn là trực tiếp. Với những ai quan tâm đến việc khắc phục, cứu vãn những tác ác trong xã hội, như mọi người thường phản ứng tự nhiên là bảo "chúng ta hãy làm một cái gì đó về chuyện đó đi", ở đây chữ "chúng ta" trong đa phần trường hợp được hiểu theo nghĩa "Chính quyền", và rồi diễn biến tự nhiên theo đó là thông qua một đạo luật. Ở đây có một lập luận rằng có thể việc cố cứu chữa cái ác cá biệt này bằng cách mở rộng quyền hạn của chính quyền sẽ đem lại những tác động gián tiếp mà hậu quả chung là có thể tệ hơn nhiều so với bất kỳ lợi ích trực tiếp nào xuất phát từ yêu cầu đưa ra … là một lý luận khá phức tạp. Và đây chính là loại lập luận dựa trên lập trường duy trì một xã hội tự do phóng nhiệm.
Nếu nhìn vào từng việc ác khi nó phát sinh, nhìn ngay vào chính nó, hầu như ai cũng luôn có xu hướng khởi lên trong lòng thôi thúc mạnh mẽ phải ra tay làm một điều gì đó để ngăn chận. Điều đó hợp lý bởi các hiệu ứng trực quan và rõ ràng trước cái ác, trong khi những ảnh hưởng gián tiếp khi ra tay làm thì chưa xảy đến và lắt léo khó nhận ra, thêm nữa việc làm này có xu hướng tập trung quyền vào một nhóm người có cùng chung lợi thế mạnh, cùng hậu thuẫn một biện pháp cụ thể, trong khi những kẻ đối đích thì phân tán. Có thể trưng ra nhiều ví dụ này tới ví dụ khác theo ý này. Thật vậy, tôi cho rằng đúng là hầu hết những ngụy biện thô thiển về các chính sách kinh tế đều bắt nguồn từ việc bỏ lơ không xem xét kỹ những ảnh hưởng gián tiếp của các chính sách đó.
Biểu thuế là một ví dụ. Những quyền lợi được gán cho là do thuế quan đem lại là rõ minh bạch. Khi áp thuế, thì một nhóm người với tên tuổi hẳn hòi được lên danh sách đàng hoàng, có vẻ như được hưởng lợi theo như chặng đầu. Chặng kế là mối hại do thuế gây ra đối với họ, những người nêu tên mà họ không biết và chính họ cũng không chắc gì đã có ý thức mình đang bị hoặc sẽ bị tác hại thế nào. Mức thuế quan gây thiệt nhiều nhất cho những người có tay nghề thiện xảo trong sản xuất ngành hàng xuất cảng, vì họ phải trả phí cho các hàng nhập cảng vốn không bị áp thuế khi nhập. Với thuế quan có hiệu lực, ngành công nghiệp xuất cảng tiềm năng có lẽ không sao hiện diện được, và sẽ chẳng ai biết anh đã từng cống hiến trong đó hoặc chẳng biết anh là ai. Việc gây hại gián tiếp đối với người tiêu thụ thường thông qua việc phân phối nguồn hàng không hiệu quả, giá thành bị đẩy cao hơn dẫn tới việc hàng bị phân tán mỏng ra khắp xã hội. Với cái nhìn điển hình sơ qua về thuế quan như thế dường như đã khá rõ. Và điều này càng đúng khi xem hết vụ kiện này tới vụ kiện khác.
Dường như, xu hướng mọi người tự nguyện tham gia vào sự vận hành của bộ máy nhà nước trong các trưng dẫn cụ thể -và đây là lập luận của Dicey- có thể chỉ được bù đắp lại bởi cái yếu tính bàng quan của quần chúng (đứng ngoài, không can thiệp), nhìn chung, yếu tính đó được số đông chấp nhận rộng rãi, nó như một thứ thỏa thuận bất thành văn rằng cộng đồng sẽ không chấp nhận bất kỳ ai muốn chống lại những gì một tầng lớp đa số đang vận hành. Và, theo Dicey, điều thực sự đáng kinh ngạc kỳ lạ là trong một thời gian đằng đẵng mấy thập niên, một thứ đồng thuận phổ biến rộng rãi như thế đã bão hòa ở Anh, hảo cảm với nguyên tắc chung không can thiệp và tự do phóng nhiệm cho dù có cố dẹp bỏ khuynh hướng thả nổi khi thông qua luật lệ cho những vụ tố tụng. Ngay khi thỏa thuận bất thành văn này đã thoái trào đi nữa nó vẫn còn cho thấy sự hiện diện chưa phai mờ của một bầu khí ý kiến chung chấp nhận sự can thiệp cụ thể của chính quyền.
Lập luận của Dicey càng được gia cường bởi sự không cân xứng giữa một đằng là sự chuyển hướng sang chủ nghĩa cá nhân và một đằng là chuyển hướng từ bỏ nó. Ở phần trên, tôi có nói tới những gì gọi là tính chuyên chế của hiện trạng chính trị. Bất cứ ai muốn thấy sự bạo ngược ấy nó hung hiểm như thế nào, tôi tin rằng, tốt hơn cả là đọc cuốn sách của Dicey. Khi đọc nó, anh sẽ khám phá ra rằng ông quả là một hành giả mang tinh thần đại chúng cực độ và phong phú biết dường nào, thẩm định được qua các loại tiêu chuẩn ông viết dành cho hành vi của chính quyền để thấy tính minh bạch và thích đáng với Dicey ra sao khi ông đặt bút viết những bài luận thuyết. Khi thảo luận các loại chủ đề này, có một xu hướng luôn chiếm ưu thế đó là người ta thường chịu thừa nhận những gì được cho là hợp lý, hay giả định rằng nó là hoàn toàn đúng, hợp lý trước đã, còn chuyện tranh luận tranh cãi bị đẩy xuống hàng thứ yếu. Xu hướng đó còn cho thấy là cái trớn ấy của nó rất khó bị đảo ngược hay dịch chuyển theo một hướng nào khác. Nguồn không đối xứng thứ hai là tình trạng tiến thoái lưỡng nan nói chung khi đối mặt với tính cách tự do: chịu đựng những kẻ cố chấp. Niềm xác tín vào chủ nghĩa cá nhân còn phải gồm cả việc thành tín vào những kẻ cố chấp. Nó bao gồm niềm tin rằng xã hội chỉ có giá trị đáng để bảo vệ nếu giá trị đó là một trong những chỗ dựa mà chúng ta cậy vào để thu phục chứ không phải để cưỡng bức, thêm nữa chúng ta còn phải bảo vệ quyền tự do tranh luận nơi những phần tử có khả năng sẽ gây xói lở cho chính hệ thống xã hội nữa. Nếu một người lìa bỏ xã hội tự do, những người có quyền lực trong một xã hội tập thể sẽ không ngần ngại sử dụng vũ lực ngăn sự thay đổi đó. Trong hoàn cảnh như vậy để đạt được một cuộc cách mạng có thể chuyển đổi một xã hội độc tài hoặc vụ vào tập thể sang một xã hội vụ vào cá nhân sẽ khó khăn hơn là làm ngược lại. Với quan điểm dùng vũ lực có thể làm được việc theo hướng đem lại cho xã hội tự do một hệ thống không bền, đây chắc chắn là một trong những thế mạnh đáng kể nhất trong lập luận chung của Dicey.
Có lẽ lý luận nổi tiếng nhất của người Marxian là cáo buộc sự bất ổn của một doanh nghiệp tự do hay xã hội tư bản. Marx lập luận rằng trong hình thái tư bản, vốn có có xu hướng lịch sử tiềm tàng sẽ dẫn nó tới sự hư hoại. Như bạn đã biết, ông tiên đoán rằng khi nó phát triển, tư bản sẽ phân chia xã hội thành những giai cấp giàu, giai cấp quần chúng nghèo đói bị bóc lột, giai cấp trung lưu bị nuốt chửng và rồi nó gây ra tỷ suất lợi nhuận suy giảm. Ông tiên đoán sau cùng sẽ xảy ra một cuộc đấu tranh giai cấp, trong đó giai cấp "bị bóc lột" tức giai cấp vô sản, sẽ nắm quyền.
Ít nhất phân tích của Marx cũng có phần được coi là một phân tích khoa học, cố gắng lấy trích ra các giả thiết có thể lấy được nhằm dùng vào việc dự đoán các hệ quả. Nhưng các điều ông đoán đều sai mọi phương diện; không hề có xảy ra những hệ quả chính mà ông đã đoán. Thay vì có gia tăng sự phân chia giai cấp, thì lại có xu hướng giảm các cách ngăn giữa các giai cấp. Thay vì giai cấp trung lưu bị xóa sổ, thì lại có xu hướng –nếu có thể nói như vậy- gia tăng bành trướng của tầng lớp trung lưu nơi hai giai cấp đối nghịch giàu nghèo. Thay vì quần chúng bị bần cùng hóa, thì đã có sự gia tăng mức sống cực lớn của quần chúng mà lịch sử còn ghi nhận. Vậy nên chúng ta buộc phải chối bỏ lý thuyết của Marx như chính nó đã bị bác bỏ.
Lý thuyết Marx thiếu hiệu lực không có nghĩa là nó bị coi rẻ. Nó có tầm quan trọng khá lớn trong việc dẫn dắt, nếu không phải là đa số, thì cũng nhiều người thuộc các giai tầng trí thức và chính giới cai trị trong việc chú ý tới các khuynh hướng của mọi loại tiên đoán mà Marx gọi là điều không thể tránh được, qua đó đưa họ đến một lối diễn dịch bằng những thuật ngữ khác khi nói tới những gì đã diễn ra mà vốn không như họ đã từng nghĩ. Có lẽ ví dụ nổi bật nhất là về một mức độ được giới trí thức cũng như quần chúng nói chung thừa nhận rằng là có sự phát triển của một hình thái xã hội tư bản trong đó nó gia tăng tập trung quyền lực công nghiệp và tăng mức độ độc quyền. Dù quan điểm này ít nhiều phản ánh sự nhầm lẫn giữa những thay đổi về quy mô tuyệt đối với quy mô tương đối, nhưng phần nào tôi nghĩ nó được tạo ra bởi trên thực tế có nhiều người bảo nhau rằng đây là điều được Marx trông chờ. Tôi không có ý gán riêng quan điểm này vô cho những người ảnh hưởng học thuyết của Marx không thôi. Nhưng tôi nghĩ rằng trong trường hợp này và các trường hợp khác nữa, lập luận của người theo Marx đã gián tiếp ảnh hưởng đến các nếp suy nghĩ của nhiều người, trong đó có cả người tự coi họ là kẻ chống Marxian. Thật vậy, bằng cách này hay cách khác, các ý tưởng đó đã gây hiệu quả nhất định khi nó không còn kèm cái mác Marxian nữa. Theo nghĩa này, ý tưởng của Marx có tầm quan trọng tri thức không nhỏ, cho dù những phân tích khoa học và những tiên đoán của ông đều bị chỏi ngược lại với thực nghiệm.
Thời gian gần đây, Joseph Schumpeter đã đưa ra một lập luận tinh tế, thông minh và thỏa đáng hơn để bảo vệ về bản chất các đúc kết của Marx. Thái độ của Schumpeter đối với Marx khá thú vị. Ông đã chứng minh rằng Marx đã sai lầm trên mọi bình diện riêng biệt, nhưng vẫn tiếp tục vừa đồng tình với những luận điểm trong kết luận của Marx vừa cố lập luận rằng Marx là một người tuyệt vời. Trong khi quan điểm của Marx là hình thái tư bản sẽ tự huỷ hoại mình bởi nó thất bại, thì quan điểm của Schumpeter là tư bản sẽ tự huỷ hoại những gì nó đã làm nên. Schumpeter tin rằng các doanh nghiệp độc quyền và có quy mô lớn sẽ có lợi thế thực sự trong việc thúc đẩy tiến bộ và tăng trưởng của công nghệ. Từ những lợi thế này họ sẽ có vốn lợi thế cạnh tranh vô song trên đấu trường kinh tế. Ông cho rằng thành công của tư bản do nhờ vào sự tăng trưởng của các đại doanh nghiệp cùng với sự lan rộng của điều gì tạm gọi là bán độc quyền khắp lĩnh vực công nghiệp. Đến lượt mình, ông nghĩ rằng sự phát triển này có xu hướng lột xác các doanh nhân thành ra các quan chức. Các tổ chức một khi đã lớn mạnh thường chả khác gì nhau cho dù đó là chính quyền hay tư nhân. Ông tin rằng chắc chắn sẽ có hố tách biệt ngày càng tăng giữa giới chủ thượng tầng của doanh nghiệp với các cá nhân đang nắm những vị trí quan yếu trong việc điều hành doanh nghiệp. Những cá nhân như thế dễ khiến được làm cao giá về mặt hiệu suất kỹ thuật và dễ trở nên thích nghi với một loại hình tổ chức xã hội dân sự. Thêm vào đó, quá trình này sẽ tạo ra các loại hình kỹ xảo trong tầng lớp ưu tú trong quản lý điều hành, là những tính vốn không thể thiếu để có được một hình thái xã hội đại chúng hoặc xã hội do chính quyền kiểm soát. Schumpeter tin rằng, với sự phát triển của tầng lớp ưu tú thư lại, với khuynh hướng đặt trọng tâm ngày càng lớn hơn vào an ninh, ổn định và chấp nhận sự tập quyền, thể nào cũng sinh ra xu hướng tạo một bầu khí ý kiến thuận lợi cho việc chuyển đổi sang hình thái đoàn ngũ hóa và tập quyền hóa không thể khác được.
Quan điểm mà Schumpeter trình bày có nhiều điểm tương đồng với những gì mà Burnham đã gọi là cuộc cách mạng quản lý điều hành dù luận điểm cuả hai người không hẳn y như nhau. Phân tích của Schumpeter lại có nhiều điểm chung với những nét cá biệt nơi những phân tích của Veblen thế nào về hệ định giá giữa vai trò của các doanh nhân và kỹ sư, giữa "kinh doanh" và "công nghiệp". Ngoài ra có các khác biệt lớn khác. Veblen thì thấy kỹ sư là nguồn lực sản xuất, là thành tố của xã hội, còn doanh nhân là lực lượng phá hoại, là hoại tố. Schumpeter, nếu có gọi là nhìn, thì lại thấy vấn đề theo cách khác. Ông thấy doanh nhân như là nguồn lực sáng tạo cho xã hội và kỹ sư giản dị chỉ là người vú em của mọi người. Còn tôi thì cho rằng hai phân tích có nhiều điểm chung về mặt xác tín rằng quyền lực có xu hướng chuyển đổi từ chỗ này sang chỗ khác.
Với mình, tôi phải thú thực là dù thấy những nét thu hút nơi phân tích của Schumpeter đầy hấp dẫn thông tuệ, thế nhưng tôi không đồng tình với các luận điểm của ông. Tôi cảm thấy ý ông nhuốm ít nhiều thiên kiến mà nhiều người mắc phải, đó là xu hướng quá chú trọng đến cách đối lập giữa lớn với nhỏ, ít với nhiều, xu hướng đề cao công trạng theo hạn độ quy mô mà không nhận ra thành tựu nơi một lượng lớn những cá nhân nhỏ lẻ miệt mài thao tác trong biết bao công việc đa dạng khác. Cho đến nay không khó gì để thẩm định rằng, chưa hề có nơi nào việc nào trên thực tế chứng tỏ có nảy sinh xu hướng gia cường sự tập quyền trong phạm vi kinh tế nơi các đại doanh nghiệp tư nhân thư lại. Cố nhiên, có một số đại doanh nghiệp mọc thêm lên nhưng các doanh nghiệp nhỏ cũng tăng thêm nhiều chóng mặt. Điều gì sẽ xảy đến trong nước nếu chỉ xét riêng việc các doanh nghiệp lớn có xu hướng tập trung vào lĩnh vực truyền thông và chế tác. Dạng hình công nghiệp này đang có xu hướng chứng tỏ chỉ chiếm được một thị phần ít nhiều bất trắc trong phạm vi kinh tế tổng thể. Các tiểu doanh nghiệp có xu hướng tập trung vào nông nghiệp và dịch vụ. Nông nghiệp đã không còn chiếm vị trí quan trọng và nhiều nông doanh ngày một suy vi, trong khi ngành công nghiệp dịch vụ đã vươn lên điền thế cả ở vai trò lẫn lượng số. Nếu gạt bỏ yếu tố chính quyền sang một bên như luận điểm của Schumpeter yêu cầu, cho đến nay ta có thể thẩm định qua những gì đã hiển hiện, đó là dường như chẳng có lấy một xu hướng nhất định nổi bật trong mảng hoạt động kinh tế khả dĩ xúc tiến bất kỳ tỷ lệ phần trăm nào giúp doanh nghiệp phát triển. Chuyện có xảy ra thực, là các tiểu lẫn đại doanh nghiệp đã tăng trưởng nhiều về hạn độ, tầm vóc đến nỗi những gì mà nay chúng ta gọi là doanh nghiệp nhỏ thực ra nó đã được xem như lớn nhiều theo các tiêu chuẩn trước đây. Dẫu vậy, không nghi ngờ gì nữa, luận án Schumpeter đã phát triển những chiều kích tinh tế và đa chiều rất xứng với sự quan tâm nghiêm túc.
Dường như tôi còn có một hướng nhìn khác, đó là một cái nhìn khác với lập trường cho rằng hình thái tư bản có xu hướng tự hoại do bởi những thành tựu nó đã làm được. cái nhìn này tôi được gợi ra từ một thực tiễn nơi Vương quốc Anh, nơi khả dĩ cung cấp thí nghiệm trường tốt nhất cho nhiều thế lực cai trị. Nó liên đới đến thái độ của đại đa số công chúng với pháp luật và việc tuân thủ luật pháp. Anh có tiếng đáng nể và khác thường với việc dân chúng tuân thủ nghiêm tuân luật pháp. Không phải nơi nào cũng được như vậy. Vào cuối thế kỷ XIX và trước nữa, người Anh lại có một xú danh khác, đó là một xứ sở của những người bất tuân luật pháp hoặc hầu như là một nơi không có luật pháp, một đất nước của bọn buôn lậu, một nước bị nạn tham nhũng và vô năng hoành hành, nơi chẳng ai hy vọng đạt được gì gì thông qua các cấp chính quyền.
Thật vậy, một trong những yếu tố khiến Bentham và những thành viên của thuyết phái Vị Lợi [Utilitarians] thiên về hướng phóng nhiệm (đây cũng là quan điểm được Dicey trình bày) là một sự thật hiển nhiên theo đó, nếu bạn muốn cứu chữa cái Ác trong xã hội, bạn không thể trông mong gì nơi chính quyền đương thời. Chính quyền đầy tham nhũng và vô dụng. Nó đã lộ rõ bộ mặt chuyên chế. Nó mang một vẻ gì hoàn toàn xa lạ so với kỳ vọng ban đầu khi nó được dựng lên. Lập thuyết căn cơ của Utilitarians hoặc bất kỳ thuyết lý nào khác cũng đều chuyên chú đến một hình thái tổng hòa các quyền lợi, dẫu vẫn còn chưa chặt chẽ, nhưng về nguyên tắc thì không hề dẫn tới tự do phóng nhiệm, mà đưa đến bất kỳ một loại hình tổ chức kinh tế nào được xem là tạo ra những thành quả tốt ngó thấy được bổ nghĩa thêm vào lợi ích tổng hòa. Tôi nghĩ rằng lý do chính mà những người theo Utilitarians có khuynh hướng ủng hộ tự do phóng nhiệm là bởi một thực tế hiển nhiên đó là chính quyền không đủ năng lực thi hành bất kỳ phận sự nào dù họ ý thức rõ những phận sự đó.
Dù với bất kỳ lý do nài nỉ nào đã được đệ ra đi nữa thì việc chuẩn thuận tự do phóng nhiệm đã để lại một số hệ lụy quan trọng. Một khi được thông qua, hình thái kích cầu kinh tế nhờ vào tham những hầu như đã bị loại bỏ. Rốt cuộc, khi quan chức chính quyền không còn quyền “cho”, thì chẳng ai cần hối lộ họ nữa. Và khi chính quyền không còn là nơi để trục lợi thì cái gốc tham nhũng từ nó khó tồn tại.
Xa hơn nữa, luật lệ được sinh ra có mặt ở khắp mọi nơi, và ở đây tôi có lại quá đơn giản hóa và phóng đại hóa vấn đề không, khi thấy rằng, luật lệ nhận được đồng thuận chung là chính đáng và thỏa đáng: luật chống trộm, cướp, giết người, vân vân. Ở đây sự thể rơi vào một trái khoáy hi hữu trong đó có tình huống mà y cứ theo nền tảng dựng luật thì chỉ rõ một việc là tội ác trong khi người làm việc đó, bằng vào góc độ cá nhân của anh ta thì anh ta không coi đó là tội phạm; hoặc xác định một hành vi là phạm pháp trong khi người làm điều đó với anh ta dường như là hợp lý. Tình huống kể sau có xu hướng gây giảm sự thượng tôn pháp luật. Một trong những hiệu ứng gián tiếp và không tính trước được của tự do phóng nhiệm là nó đã tạo ra ở Anh một phong khí tuân thủ và thượng tôn pháp luật với mức độ cao hơn nhiều so với trước đó. Có lẽ vẫn đang có những thế quyền khác đang vận hành theo hướng này, nhưng tôi tin rằng việc thiết lập tự do phóng nhiệm đã đặt nền móng cho một cuộc cách mạng dịch vụ dân sự trong những năm tháng còn lại của thế kỷ [PG chú: tác giả viết essay này năm 1962, tức còn khoảng 4 chục năm nữa mới hết thế kỷ XX]-việc thiết lập một dịch vụ dân sự được lọc ra căn cứ vào quá trình thi tuyển, năng lực chuyên môn và phẩm cách cá nhân. Bạn cũng có thể hòa mình vào quá trình ấy như vậy bởi giờ đây những thôi thúc người ta cố chen chân vô những chốn xấu hổ như vậy đã giảm rất nhiều kể từ khi quyền ban cho của chính quyền đã bị thu hẹp lại.
Theo cách đó, sự phát triển của tự do phóng nhiệm đã đặt nền móng cho tinh thần thượng tôn pháp luật, một mặt tạo được một dịch vụ dân sự tương đối trong sạch, thanh liêm và hiệu quả, mặt khác, cả hai chính là điều kiện tiên quyết cho một xã-hội-vì-số-đông vận hành. Để guồng máy đại chúng ấy chạy, dân chúng phải tuân thủ luật pháp và phải có một dịch vụ dân sự có năng lực và đảm nhiệm việc thực thi pháp luật. Sự thành công của tổ chức xã hội tư bản ở chỗ đã tạo ra những điều kiện tiên quyết cho một trào lưu chuyên tâm nhiều hơn tới quyền hạn can thiệp của nhà nước.
Quá trình vừa mô tả nhất định đang chạy theo hai cách. Một trào lưu thiên về một xã-hội-vì-số-đông đòi hỏi phải có chính quyền can thiệp vào cuộc sống hàng ngày, can thiệp vào tội phạm bằng những hành động thiết thực được nhiều bình thường chấp nhận là hoàn toàn hợp lý. Điều này có nguy cơ gây giảm sự thượng tôn pháp luật và khơi dậy mầm mống tham nhũng nơi các quan chức nhà nước. Có thể, tôi nghĩ, có người dấy lên ít nhiều hồ nghi rằng quá trình này đã khởi động ở Anh quốc và đã vận hành được một khoảng hời gian dài. Mặc dù giờ đây, ở đó sự thượng tôn pháp luật vẫn còn lớn, nhưng hầu hết các nhà quan sát đều đồng ý rằng sự thượng tôn đó đã giảm đáng kể trong suốt hai hoặc ba mươi, rõ nhất là kể từ sau chiến tranh, như thể đó là một kết quả của một loại luật lệ mà người người đã bị buộc tuân theo. Thời ở Anh, có khi tôi đã nhận được hai nguồn thông tin chung chưng, đem lại những câu trả lời hoàn toàn khác nhau. Một là những người làm trong các Trường, Viện giáo dục, tất cả đều khá ngạc nhiên nếu ai có ý cho rằng bất kỳ công dân Anh nào cũng tránh né luật pháp, ngoại trừ các giao dịch liên quan đến việc giao dịch hối đoái từ đồng Bảng sang Đô la khi việc kiểm soát hối đoái có hiệu lực. Một chuyện nữa cũng vậy, xảy ra khi tôi tiếp xúc với những người trong các doanh nghiệp nhỏ. Họ thuật một câu chuyện hơi khác một tí, ấy là một chuyện khiến những gì tôi còn hồ nghi nay tiến gần đến chắc chắn hơn cả, đó là về mức độ của quy tắc được tôn trọng khi vi phạm, về chuyện né thuế và né các quy tắc hải quan; có một thống nhất chung giữa mọi người hoặc gần như thống nhất hết thảy đó là không ai hoặc hầu như không ai biểu lộ một phê phán thiện ác nào hết đối với buôn lậu, càng rõ hơn khi hắn buôn lậu một thứ gì đó vào một quốc gia nào khác chứ không phải vào Anh quốc.
Một xã hội không đồng lòng tự nguyện thượng tôn luật pháp đã làm giảm đi hiệu năng của một cộng đồng vận hành nhà nước tập quyền, xếp tự do xuống hàng thứ yếu. Xét về mặt tuân thủ pháp luật, tác động này là một cái gì có thể đảo lộn lại và chạy theo cả hai hướng. Đây là một thành tố chính cần được tính đến khi thẩm định sự bền chắc có thể được của một hệ xã hội tự do vận hành trên đường trường.
Tôi đã cố chú mục tới các thế lực cũng như làm nhiều cuộc tiếp xúc mà phần lớn người ta đều là bi quan về thang giá trị, theo đó, mọi người đưa ra lý do tại sao một xã hội tự do xem như không bền chắc, tại sao nên chuyển đổi sang một hệ xã-hội-vì-số-đông. Vậy nên ta chuyển sang quan sát một số xu hướng có thể hoạt động được theo hướng khác.
Những nguồn lực lớn nào khả dĩ vận hành và duy trì một xã hội tự do? Một trong những nguồn mạnh chính là xu hướng mở rộng sự can thiệp kinh tế trong một phạm vi rộng lớn vùng miền để trực tiếp can dự minh bạch với quyền tự do chính trị và từ đó gây ý thức cho mọi người nhận ra được mối xung đột giữa hai mặt. Đây là dòng chảy những sự kiện diễn ra ở Anh thời sau chiến tranh cũng như ở nhiều nước khác. Tôi không cần phải lặp lại hay nói tới nói lui về chủ đề này nữa.
(còn tiếp, đang dịch ...)
Nguyên Văn:
Is a Free Society Stable?
by Milton Friedman - Tuesday, March 27, 2018Editor’s note: This essay by Milton Friedman originally appeared in the “New Individualist Review” in 1962.
There is a strong tendency for all of us to regard what is as if it were the “natural” or “normal” state of affairs, to lack perspective because of the tyranny of the status quo. It is, therefore, well, from time to time, to make a deliberate effort to look at things in a broader context. In such a context anything approaching a free society is an exceedingly rare event. Only during short intervals in man’s recorded history has there been anything approaching what we would call a free society in existence over any appreciable part of the globe. And even during such intervals, as at the moment, the greater part of mankind has lived under regimes that could by no stretch of the imagination be called free.
This casual empirical observation raises the question whether a free society may not be a system in unstable equilibrium. If one were to take a purely historical point of view, one would have to say that the normal, in the sense of average, state of mankind is a state of tyranny and despotism. Perhaps this is the equilibrium state of society that tends to arise in the relation of man to his fellows. Perhaps highly special circumstances must exist to render a free society possible. And perhaps these special circumstances, the existence of which account for the rare episodes of freedom, are themselves by their nature transitory so that the kind of society we all of us believe in is highly unlikely to be maintained even if once attained.
This problem has, of course, been extensively discussed in the literature. In his great book, Lectures on Law and Public Opinion in the Nineteenth Century, written at the end of the nineteenth century, A. V. Dicey discusses a very similar question. How was it, he asks, that toward the end of the nineteenth century there seemed to be a shift in English public opinion away from the doctrine of liberalism and toward collectivism, even though, just prior to the shift, individualism and laissez-faire were at something like their high tide, seeming to have captured English public opinion and seeming to be producing the results that their proponents had promised in the form of an expansion of economic activity, a rise in the standard of life, and the like?
As you may recall, Dicey dates the change in public opinion in Britain away from individualism and toward collectivism at about 1870–90. Dicey answers his question by essentially reversing it, saying that in its original form it may be a foolish question. Perhaps the relevant question is not why people turned away from individualism toward collectivism but how they were induced to accept the queer notion of individualism in the first place. The argument for a free society, he goes on to say, is a very subtle and sophisticated argument. At every point, it depends on the indirect rather than the direct effect of the policy followed. If one is concerned to remedy clear evils in a society, as everyone is, the natural reaction is to say, “let us do something about it,” with the “us” in this statement in a large number of cases be translated into the “government,” so the natural reaction is to pass a law. The argument that maybe the attempt to correct this particular evil by extending the hand of the government will have indirect effects whose aggregate consequences may be far worse than any direct benefits that flow from the action taken is a rather sophisticated argument. And yet this is the kind of argument that underlies a belief in a free or laissez-faire society.
If you look at each evil as it arises, in and of itself, there will almost always tend to be strong pressures to do something about it. This will be so because the direct effects are clear and obvious, while the indirect effects are remote and devious, and because there tends to be a concentrated group of people who have strong interests in favor of a particular measure whereas the opponents, like the indirect effects of the measure, are diffused. One can cite example after example along this line. Indeed I think it is true that most crude fallacies about economic policies derive from neglecting the indirect effects of those policies.
The tariff is one example. The benefits that are alleged to flow from a tariff are clear and obvious. If a tariff is imposed, a specified group of people, whose names can almost be listed, seem to be benefited in the first instance. The harm that is wrought by the tariff is borne by people whose names one does not know and who are unlikely themselves to know that they are or will be harmed. The tariff does most harm to people who have special capacities for producing the exports that would pay for the goods that would be imported in the absence of a tariff. With a tariff in effect, the potential export industry may never exist, and no one will ever know that he might have been employed in it or who would have been. The indirect harm to consumers via a more inefficient allocation of resources and higher prices for the resulting products is spread even more thinly through the society. Thus the case for a tariff seems quite clear on first glance. And this is true in case after case.
This natural tendency to engage in state action in specific instances can, it would seem, and this is Dicey’s argument, be offset only by a widespread general acceptance of a philosophy of noninterference, by a general presumption against undertaking any one of a large class of actions. And, says Dicey, what is really amazing and surprising is that for so long a period as a few decades, sufficiently widespread public opinion developed in Britain in favor of the general principle of nonintervention and laissez-faire as to overcome the natural tendency to pass a law for the particular cases. As soon as this general presumption weakened, it meant the emergence of a climate of opinion in favor of specific government intervention.
Dicey’s argument is enormously strengthened by an asymmetry between a shift toward individualism and a shift away from it. In the first place, there is what I have called the tyranny of the status quo. Anyone who wants to see how strong that tyranny is can do no better, I believe, than to read Dicey’s book now. On reading it he will discover how extreme and extensive a collectivist he is, as judged by the kinds of standards for governmental action that seemed obvious and appropriate to Dicey when he wrote his lectures. In discussing issues of this kind, the tendency always is to take what is for granted, to assume that it is perfectly all right and reasonable and that the problem to argue about is the next step. This tends to mean that movements in any one direction are difficult to reverse. A second source of asymmetry is the general dilemma that faces the liberal: tolerance of the intolerant. The belief in individualism includes the belief in tolerating the intolerant. It includes the belief that the society is only worth defending if it is one in which we resort to persuasion rather than to force and in which we defend freedom of discussion on the part of those who would undermine the system itself. If one departs from a free society, the people in power in a collectivist society will not hesitate to use force to keep it from being changed. Under such circumstances it is more difficult to achieve a revolution that would convert a totalitarian or collectivist society into an individualist society than it is to do the reverse. From the point of view of the forces that may work in the direction of rendering a free society an unstable system, this is certainly one of the most important strengths of Dicey’s general argument.
Perhaps the most famous argument alleging the instability of a free enterprise or capitalist society is the Marxian. Marx argued that there were inherent historical tendencies within a capitalist society that would tend to lead to its destruction. As you know, he predicted that as it developed, capitalism would produce a division of society into sharp classes, the impoverishment of the masses, the despoilment of the middle classes, and a declining rate of profit. He predicted that the combined result would be a class struggle in which the class of the “expropriated,” or the proletarian class, would assume power.
Marx’s analysis is at least in part to be regarded as a scientific analysis attempting to derive hypotheses that could be used to predict consequences that were likely to occur. His predictions have uniformly been wrong; none of the major consequences that he predicted has in fact occurred. Instead of a widening split among classes, there has tended to be a reduction of class barriers. Instead of a despoilment of the middle class, there has tended to be, if anything, an increase in the middle class relative to the extremes. Instead of the impoverishment of the masses, there has been the largest rise in the standard of life of the masses that history has ever seen. We must therefore reject his theory as having been disproved.
The lack of validity of Marx’s theory does not mean that it has been unimportant. It had the enormous importance of leading many, if not a majority, of the intellectual and ruling classes to regard tendencies of the kind he predicted as inevitable, thereby leading them to interpret what did go on in different terms than they otherwise would. Perhaps the most striking example has been the extent to which intellectuals and people in general have taken it for granted that the development of a capitalist society has meant an increased concentration of industrial power and an increase in the degree of monopoly. Although this view has largely reflected a confusion between changes in absolute size and changes in relative size, in part I think it was produced by the fact that this was something they were told to look for by Marx. I don’t mean to attribute this view solely to the Marxian influence. But I think that in this and other instances, the Marxian argument has indirectly affected the patterns of thinking of a great many people, including many who would regard themselves as strongly anti-Marxian. Indeed, in many ways the ideas have been most potent when they have lost their labels. In this way, Marx’s ideas had an enormous intellectual importance, even though his scientific analysis and predictions have all been contradicted by experience.
In more recent times, Joseph Schumpeter has offered a more subtle and intellectually more satisfactory defense of essentially the Marxian conclusion. Schumpeter’s attitude toward Marx is rather interesting. He demonstrates that Marx was wrong in every separate particular, yet proceeds both to accept the major import of his conclusions and to argue that Marx was a very great man. Whereas Marx’s view was that capitalism would destroy itself by its failure, Schumpeter’s view was that capitalism would destroy itself by its success. Schumpeter believed that large-scale enterprises and monopolies have real advantages in promoting technological progress and growth and that these advantages would give them a competitive edge in the economic struggle. The success of capitalism would therefore, he argued, be associated with a growth of very large enterprises and with the spread of something like semi-monopoly over the industrial scene. In its turn, he thought that this development would tend to convert businessmen into bureaucrats. Large organizations have much in common whether they are governmental or private. They inevitably, he believed, produced an increasing separation between the ultimate owners of the enterprises and the individuals who were in positions of importance in managing the enterprises. Such individuals are induced to place high values upon technical performance and to become adaptable to a kind of civil service socialist organization of society. In addition, this process would create the kind of skills in the managerial elite that would be necessary in order to have a collectivist or governmentally controlled society. The development of this bureaucratic elite, with its tendency to place greater and greater emphasis on security and stability and to accept centralized control, would tend, he believed, to have the effect of establishing a climate of opinion highly favorable to a shift to an explicitly socialized and centralized state.
The view that Schumpeter expressed has much in common with what Burnham labeled a managerial revolution although the two are not by any means the same. There is also much in common between Schumpeter’s analysis and the distinction that Veblen drew in his analysis of the price system between the roles of entrepreneurs and engineers, between “business” and “industry.” There are also large differences. Veblen saw the engineer as the productive force in the society, the entrepreneur as the destructive force. Schumpeter, if anything, saw matters the other way. He saw the entrepreneur as the creative force in society and the engineer as simply his handmaiden. But I think there is much in common between the two analyses with respect to the belief that power would tend to shift from the one to the other.
For myself, I must confess that while I find Schumpeter’s analysis intriguing and intellectually fascinating, I cannot accept his thesis. It seems to me to reflect in large part a widespread bias that emphasizes the large and few as opposed to the small and numerous, a tendency to see the merits of scale and not to recognize the merits of large numbers of separate people working in diverse activities. In any event, so far as one can judge, there has been no striking tendency in experience toward an increasing concentration of economic activity in large bureaucratic private enterprises. Some enormous enterprises have of course arisen. But there has also been a very rapid growth in small enterprises. What has happened in this country at least is that the large enterprises have tended to be concentrated in communication and manufacturing. These industries have tended to account for a roughly constant proportion of total economic activity. Small enterprises have tended to be concentrated in agriculture and services. Agriculture has declined in importance and in the number of enterprises, while the service industries have grown in both. If one leaves government aside, as Schumpeter’s thesis requires one to do, so far as one can judge from the evidence, there seems to have been no particularly consistent tendency for the fraction of economic activity that is carried on in any given percentage of the enterprises to have grown. What has happened is that small enterprises and big enterprises have both grown in scale, so that what we now call a small enterprise may be large by some earlier standard. However, the thesis that Schumpeter developed is certainly sophisticated and subtle and deserves serious attention.
There is another direction, it seems to me, in which there is a different kind of a tendency for capitalism to undermine itself by its own success. The tendency I have in mind can probably best be brought out by the experience of Great Britain, which tends to provide the best laboratory for many of these forces. It has to do with the attitude of the public at large toward law and toward law obedience. Britain has a wide and deserved reputation for the extraordinary obedience of its people to the law. It has not always been so. At the turn of the nineteenth century, and earlier, the British had a very different reputation as a nation of people who would obey no law or almost no law, a nation of smugglers, a nation in which corruption and inefficiency was rife, and in which one could not get very much done through governmental channels.
Indeed, one of the factors that led Bentham and the Utilitarians toward laissez-faire (this is a view that is also expressed by Dicey) was the self-evident truth that if you wanted to get evils corrected, you could not expect to do so through the government of the time. The government was corrupt and inefficient. It was clearly oppressive. It was something that had to be gotten out of the way as a first step to reform. The fundamental philosophy of the Utilitarians or any philosophy that puts its emphasis on some kind of a sum of utilities, however loose may be the expression, does not lead to laissez-faire in principle. It leads to whatever kind of organization of economic activity is thought to produce results that are regarded as good in the sense of adding to the sum total of utilities. I think the major reason the Utilitarians tended to be in favor of laissez-faire was the obvious fact that government was incompetent to perform any of the tasks they wanted to see performed.
Whatever the reason for its appeal, the adoption of laissez-faire had some important consequences. Once laissez-faire was adopted, the economic incentive for corruption was largely removed. After all, if governmental officials had no favors to grant, there was no need to bribe them. And if there was nothing to be gained from government, it could hardly be a source of corruption. Moreover, the laws that were left were for the most part, and again I am oversimplifying and exaggerating, laws that were widely accepted as proper and desirable: laws against theft, robbery, murder, and so on. This is in sharp contrast to a situation in which the legislative structure designates as crimes what people individually do not regard as crimes or makes it illegal for people to do what seems to them the sensible thing. The latter situation tends to reduce respect for the law. One of the unintended and indirect effects of laissez-faire was thus to establish a climate in Britain of a much greater degree of obedience and respect for the law than had existed earlier. Probably there were other forces at work in this development, but I believe that the establishment of laissez-faire laid the groundwork for a reform in the civil service in the latter part of the century—the establishment of a civil service chosen on the basis of examinations and merit and of professional competence. You could get that kind of development because the incentives to seek such places for purposes of exerting improper influence were greatly reduced when government had few favors to confer.
In these ways the development of laissez-faire laid the groundwork for a widespread respect for the law, on the one hand, and a relatively incorrupt, honest, and efficient civil service, on the other, both of which are essential preconditions for the operation of a collectivist society. In order for a collectivist society to operate, the people must obey the laws and there must be a civil service that can and will carry out the laws. The success of capitalism established these preconditions for a movement in the direction of much greater state intervention.
The process I have described obviously runs both ways. A movement in the direction of a collectivist society involves increased governmental intervention into the daily lives of people and the conversion into crimes of actions that are regarded by the ordinary person as entirely proper. These tend in turn to undermine respect for the law and to give incentives to corrupt state officials. There can, I think, be little doubt that this process has begun in Britain and has gone a substantial distance. Although respect for the law may still be greater than it is here, most observers would agree that respect for the law in Britain has gone down decidedly in the course of the last twenty or thirty years, certainly since the war, as a result of the kind of laws people have been asked to obey. On the occasions I have been in England, I have had access to two sources of information that generally yield quite different answers. One is people associated with academic institutions, all of whom are quite shocked at the idea that any British citizen might evade the law, except perhaps for transactions involving exchanging pounds for dollars when exchange control was in effect. It also happens that I had contact with people engaged in small businesses. They tell a rather different story, one that I suspect comes closer to being valid, about the extent to which regulations were honored in the breach and taxes and customs regulations evaded; the one thing that is uniform among people or almost uniform is that nobody or almost nobody has any moral repugnance to smuggling, certainly not when he is smuggling something into some country other than his own.
The erosion of the capital stock of willingness to obey the law reduces the capacity of a society to run a centralized state, to move away from freedom. This effect on law obedience is thus one that is reversible and runs in both directions. It is another major factor that needs to be taken into account in judging the likely stability of a free system in the long run.
I have been emphasizing forces and approaches that are mostly pessimistic in terms of our values in the sense that most of them are reasons why a free society is likely to be unstable and to change into a collectivist system. I should like therefore to turn to some of the tendencies that may operate in the other direction.
What are the sources of strength for a free society that may help to maintain it? One of the major sources of strength is the tendency for extension of economic intervention in a wide range of areas to interfere directly and clearly with political liberty and thus to make people aware of the conflict between the two. This has been the course of events in Great Britain after the war and in many other countries. I need not repeat or dwell on this point.
A second source of strength is one that has already been suggested by my comments on law obedience. In many ways perhaps the major hope for a free society is precisely that feature in a free society tha makes it so efficient and productive in its economic activity, namely, the ingenuity of millions of people, each of whom is trying to further his interests, in part by finding ways to get around state regulation. If I may refer to my own casual observation of Britain and France a few years after the war, the impression that I formed on the the basis of very little evidence but that seemed to me to be supported by further examination was that Britain at the time was being economically strangled by the law obedience of her citizens while France was being saved by the existence of the black market. The price system is a most effective and efficient system for organizing resources. As long as people try to make it operate, it can surmount a lot of problems. There is the famous story about the man who wrote a letter to Adam Smith saying that some policy or other was going to be the ruin of England. And Adam Smith, as I understand the story, wrote back and said, “Young man, there is a lot of ruin in a nation.”
This seems to me an important point. Once government embarks on intervention into and regulation of private activities, this establishes an incentive for large numbers of individuals to use their ingenuity to find ways to get around the government regulations. One result is that there appears to be a lot more regulation than there really is. Another is that the time and energy of government officials are increasingly taken up with the need to plug the holes in the regulations that the citizens are finding, creating, and exploiting. From this point of view, Parkinson’s Law about the growth of bureaucracy without a corresponding growth of output may be a favorable feature for the maintenance of a free society. An efficient governmental organization, not an inefficient one, is almost surely the greater threat to a free society. One of the virtues of a free society is precisely that the market tends to be a more efficient organizing principle than centralized direction. Centralized direction in this way means always having to fight something of a losing battle.
Very closely related to this point and perhaps only another aspect of it is the difference between the visibility of monopolistic action, whether governmental or private, and of actions through the market. When people are acting through the market, millions of people are engaging in activities in a variety of ways that are highly impersonal, not very well recognized, and almost none of which attracts attention. On the other hand, governmental actions, and this is equally true of actions by private monopolies, whether of labor or industry, tend to be conducted by persons who get into the headlines, to attract notice. I have often conducted the experiment of asking people to list the major industries in the United States. In many ways, the question is a foolish one because there is no clear definition of industry. Yet people have some concept of industry, and the interesting thing is that the result is always very similar. People always list those industries in which there is a high degree of concentration. They list the automobile industry, never the garment industry, although the garment industry is far larger by any economic measure than the automobile industry. I have never had anybody list the industry of providing domestic service, although it employs many more people than the steel industry. Estimates of importance are always biased in the direction of those industries that are monopolized or concentrated and so are in the hands of few firms. Everybody knows the names of the leading producers of automobiles. Few could list the leading producers of men’s and women’s clothing or of furniture, although these are both very large industries. So competition, working through the market, precisely because it is impersonal, anonymous, and works its way in devious methods, tends to be underestimated in importance; the kinds of personal activities that are associated with government, with monopoly, with trade unions, tend to be exaggerated in importance.
Because this kind of direct personal activity by large organizations, whether governmental or private, is visible, it tends to call attention to itself out of all proportion to its economic importance. The result is that the community tends to be awakened to the dangers arising from such activities and such concentration of power before they become so important that it is too late to do anything about them. This phenomenon is very clear for trade unions. Everybody has been reading in the newspapers about the negotiations in steel and has learned that there is a labor problem in the steel industry. The negotiations usually terminate in some kind of wage increase that is regarded as attributable to the union’s activities. In the postwar period, domestic servants have gotten larger wage increases without anyone engaging in large-scale negotiations without anyone’s knowing that negotiations were going on and without a single newspaper headline, except perhaps to record complaints about the problem of finding domestic servants. I think that trade unions have much monopoly power. But I think that the importance of trade unions is widely exaggerated, that they are nothing like as important in the allocation of labor or the determination of wage rates as they are supposed to be. They are not unimportant—perhaps 10 or 15 percent of the working force have wages now some 10 or 15 percent higher than they otherwise would be because of trade unions; the remaining 85 percent of the working class have wages something like 4 percent lower than they would otherwise be. This is appreciable and important, but it does not give unions the kind of power over the economy that would make it impossible to check their further rise.
The three major sources of strength I have suggested so far are the corroding effect of the extension of state activities and state intervention on attitudes toward the enforcement of the law and on the character of the civil service; the ingenuity of individuals in avoiding regulation; and the visibility of government action and of monopoly. Implicit in these is a fourth, namely, the general inefficiency in the operation of government.
These comments have been rather discursive. I have been attempting simply to list some of the forces at work tending to destroy a free society once established and tending to resist its destruction. I have left out of consideration the force that in some ways is our most important concern, namely, the force of ideas, of people’s attitudes about values and about the kind of social organization that they want. I have omitted this force because I have nothing to say about it that is not self-evident.
No very clear conclusion can be drawn from this examination of the forces adverse and favorable to a free society. The historical record suggests pessimism, but the analysis gives no strong basis for either great optimism or confirmed pessimism about the stability of a free society if it is given an opportunity to exist. One of the most important tasks for liberal scholars to undertake is to examine this issue more fully in the light of historical evidence in order that we may have a much better idea of what factors tend to promote and what factors to destroy a free society.
Credit: New Individualist Review 2 (Summer 1962): 3–10. Copyright © 1962 by Liberty Fund, Inc. Reprinted courtesy of the New Individualist Review and Liberty Fund, Inc.
No comments:
Post a Comment